Gdzie złożyć wniosek o upadłość konsumencką? Sąd i KRZ

Stan prawny: 21 września 2026 r.

Wniosek o upadłość konsumencką kierujesz do właściwego sądu rejonowego – sądu gospodarczego, który rozpoznaje sprawy upadłościowe. Co do zasady właściwość zależy od głównego ośrodka Twojej podstawowej działalności, nazywanego COMI. U osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej lub zawodowej domniemywa się, że jest nim miejsce zwykłego pobytu.

Są tu dwa osobne pytania: który sąd ma rozpoznać sprawę oraz jak przekazać mu wniosek. Dokumenty można złożyć elektronicznie przez Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ), a konsument składający własny wniosek ma również ustawową możliwość skorzystania z drogi papierowej.

Jaki sąd rozpoznaje wniosek o upadłość konsumencką?

Sądem upadłościowym jest sąd rejonowy – sąd gospodarczy. W praktyce sprawy trafiają do wyznaczonego wydziału gospodarczego, wydziału do spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych albo odpowiedniej sekcji. Nie każdy sąd rejonowy ma taką właściwość.

Nie wystarczy więc skierować wniosku do najbliższego sądu lub do wydziału cywilnego, który wcześniej rozpoznawał pozew o zapłatę. Właściwość trzeba sprawdzić konkretnie dla spraw upadłościowych i swojej miejscowości. Podstawowe reguły wynikają z art. 18 i art. 19 Prawa upadłościowego.

Czy decyduje adres zameldowania?

Sam meldunek nie rozstrzyga o właściwości sądu. Punktem wyjścia jest COMI, czyli miejsce, z którego dłużnik regularnie zarządza swoimi sprawami ekonomicznymi i które jest w ten sposób rozpoznawalne dla osób trzecich. U konsumenta domniemanie wskazuje na miejsce zwykłego pobytu.

W praktyce znaczenie może mieć to, gdzie rzeczywiście mieszkasz, pracujesz, prowadzisz gospodarstwo domowe i zajmujesz się swoimi zobowiązaniami. Adres podany wyłącznie do korespondencji lub dawne zameldowanie nie muszą odpowiadać temu miejscu.

Przykład: od kilku lat mieszkasz i pracujesz w innym mieście niż to, w którym jesteś zameldowany. Prowadzisz tam gospodarstwo domowe i na bieżąco zarządzasz finansami. Przy wyborze sądu należy ocenić te rzeczywiste okoliczności, a nie automatycznie przepisać adres meldunkowy.

Jeżeli wcześniej prowadziłeś działalność gospodarczą, nie zakładaj, że zawsze decyduje jej dawny adres. Po zakończeniu działalności trzeba ocenić aktualną sytuację oraz właściwe dla niej reguły ustalania COMI.

Jak sprawdzić sąd i wydział właściwy dla swojej miejscowości?

1. Ustal miejsce swojego COMI. Jeżeli mieszkasz lub pracujesz poza Polską, najpierw sprawdź również, czy polskie sądy mają jurysdykcję.
2. Otwórz oficjalną stronę właściwego sądu. W informacjach o wydziałach poszukaj spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych.
3. Sprawdź obszar właściwości tego wydziału. Może obejmować kilka miejscowości lub obszary innych sądów rejonowych. Zakres dla zwykłych spraw gospodarczych nie zawsze jest identyczny.
4. Zweryfikuj nazwę sądu, wydział, adres i sposób wniesienia opłaty. Przy składaniu dokumentów w KRZ wskaż właściwy sąd w formularzu.

Przykładowo oficjalna strona VI Wydziału Gospodarczego Sądu Rejonowego w Wałbrzychu wskazuje, że rozpoznaje on sprawy upadłościowe z obszaru Sądu Okręgowego w Świdnicy, w tym ze Świdnicy. Pokazuje to, dlaczego obecność sądu w danym mieście nie przesądza, że właśnie tam rozpoznaje się upadłość. Przed złożeniem wniosku zawsze sprawdź aktualne informacje organizacyjne.

Gdzie złożyć wniosek, gdy pracujesz lub mieszkasz za granicą?

Polskie obywatelstwo, meldunek w kraju ani sam fakt zaciągnięcia kredytu w polskim banku nie przesądzają, że sprawę mogą rozpoznać polskie sądy. Jurysdykcja wskazuje państwo, a właściwość miejscowa – konkretny sąd w tym państwie. Najpierw trzeba ustalić pierwszą z tych kwestii.

W sprawach objętych rozporządzeniem UE 2015/848 główne postępowanie upadłościowe otwierają sądy państwa, w którym znajduje się COMI dłużnika. Dla osoby nieprowadzącej niezależnej działalności gospodarczej lub zawodowej domniemanie dotyczy miejsca zwykłego pobytu. Krótki wyjazd zarobkowy nie musi przenosić COMI, ale wieloletnie życie i zarządzanie finansami za granicą wymaga innej oceny niż sam adres pozostawiony w Polsce.

Jeżeli konsument przeniósł miejsce zwykłego pobytu do innego państwa członkowskiego w ciągu sześciu miesięcy przed złożeniem wniosku, nie działa wskazane domniemanie. To nie jest automatyczny zakaz złożenia wniosku przez sześć miesięcy. Trzeba wykazać rzeczywiste położenie COMI na podstawie okoliczności i dowodów. Regułę tę określa art. 3 ust. 1 rozporządzenia UE 2015/848.

Nie można też przyjąć, że posiadanie mieszkania lub innego majątku w Polsce zawsze wystarcza do otwarcia tutaj głównego postępowania. Krajowe reguły pomocnicze z art. 19 ust. 3 nie zastępują badania jurysdykcji międzynarodowej. Jeżeli Twoja sytuacja wykracza poza zakres unijnego rozporządzenia, trzeba ocenić odpowiednie przepisy dla danego przypadku.

Przygotuj dokumenty pokazujące daty przeprowadzek, rzeczywiste miejsce zamieszkania i pracy oraz sposób prowadzenia spraw finansowych. Sama deklaracja wybranego adresu może nie wystarczyć.

Jeżeli przebywasz lub pracujesz poza Polską, przeczytaj też czy można ogłosić upadłość konsumencką przebywając za granicą – osobno omawiam tam COMI, pobyt w UE, państwa spoza UE i znaczenie majątku w Polsce.

Na przykładzie osoby z Ukrainy wyjaśniam, kiedy polski sąd może rozpoznać sprawę i jakie znaczenie mają długi za granicą: upadłość konsumencka obywatela Ukrainy w Polsce. Artykuł jest dostępny również po ukraińsku i po rosyjsku.

Czy wniosek trzeba złożyć przez KRZ?

KRZ jest systemem obsługującym postępowania upadłościowe. Nie jest odrębnym sądem i nie zmienia zasad właściwości. Elektroniczny wniosek nadal kierujesz do konkretnego sądu upadłościowego.

Do systemu przejdziesz przez oficjalną stronę Krajowego Rejestru Zadłużonych. Przy drodze papierowej skorzystaj z formularza wniosku dłużnika udostępnionego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Zwykły e-mail do sekretariatu nie zastępuje prawidłowego wniesienia wniosku.

Opisany wyjątek dotyczy składania własnego wniosku przez konsumenta. Nie należy przenosić go automatycznie na wszystkie pisma każdego uczestnika postępowania. Po ogłoszeniu upadłości sprawdź pouczenia sądu i zasady dalszej komunikacji w swojej sprawie.

Ile wynosi opłata i co przygotować?

Opłata od wniosku o upadłość konsumencką wynosi 30 zł. Wynika to z art. 76a pkt 1 w związku z art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przed wpłatą zweryfikuj sposób płatności i aktualny rachunek właściwego sądu. Jeżeli spełniasz warunki ustawowe, możesz ubiegać się o zwolnienie od kosztów.

Przygotuj dane wierzycieli, kwoty i terminy płatności długów, informacje o majątku, dochodach i wydatkach oraz uzasadnienie niewypłacalności. Dane dotyczące adresu i sytuacji za granicą powinny odpowiadać rzeczywistości. Zachowaj potwierdzenie skutecznego złożenia wniosku oraz kopię dokumentów.

Brak środków na sfinansowanie całego postępowania nie przekreśla własnego wniosku konsumenta. Przeczytaj, kto pokrywa koszty upadłości bez majątku.

Co się stanie, gdy wskażesz niewłaściwy sąd?

Jeżeli podczas rozpoznawania wniosku okaże się, że właściwy miejscowo jest inny polski sąd, art. 19 ust. 4 przewiduje przekazanie mu sprawy. Dotychczas dokonane czynności pozostają w mocy. Pomyłka może jednak opóźnić rozpoznanie wniosku, dlatego warto ją wyeliminować przed wysłaniem dokumentów.

To rozwiązanie nie oznacza, że każdy problem z jurysdykcją międzynarodową zostanie naprawiony przez proste przekazanie wniosku. Nie usuwa też braków samego wniosku, załączników lub podpisu. Należy czytać wezwania i wykonywać je w wyznaczonym terminie.

Najczęstsze pytania

Czy mogę wybrać sąd, który szybciej ogłasza upadłość?

Nie można dowolnie wybrać sądu według przewidywanej szybkości rozpoznania sprawy. O właściwości decydują przepisy i rzeczywiste okoliczności dotyczące dłużnika.

Czy brak meldunku uniemożliwia złożenie wniosku?

Nie. Meldunek nie jest samodzielnym kryterium właściwości. Trzeba ustalić rzeczywisty główny ośrodek podstawowej działalności i podać prawdziwe dane dotyczące swojej sytuacji.

Czy konsument może złożyć wniosek na papierze?

Tak. Konsument składający własny wniosek może skorzystać z ustawowego wyjątku i wnieść go na formularzu papierowym. Alternatywą jest elektroniczny wniosek przez KRZ.

Czy po powrocie do Polski zawsze trzeba czekać sześć miesięcy?

Nie jest to bezwzględny okres oczekiwania. Przy przeprowadzce między państwami członkowskimi w ciągu sześciu miesięcy przed wnioskiem nie działa domniemanie oparte na miejscu zwykłego pobytu. Sąd bada wtedy rzeczywiste położenie COMI.

Podstawa prawna: Prawo upadłościowe, art. 18–19, art. 216a–216aa i art. 491² ust. 3; rozporządzenie UE 2015/848, art. 3; ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 14 ust. 3 i art. 76a. Stan prawny zweryfikowany na 21 września 2026 r.

Jeżeli potrzebujesz pomocy w ustaleniu właściwego sądu lub przygotowaniu wniosku, skontaktuj się z kancelarią. Całą procedurę opisuje również przewodnik po upadłości konsumenckiej.