Czy można ogłosić upadłość konsumencką przebywając za granicą?

Tak, pobyt lub praca za granicą nie wykluczają złożenia wniosku o upadłość konsumencką w Polsce. Decydujące jest jednak to, gdzie znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika (COMI), a przy sprawach obejmujących inne państwo UE także reguły rozporządzenia 2015/848. Polskie obywatelstwo, meldunek, kredyt w polskim banku ani sama nieruchomość w Polsce nie przesądzają, że polski sąd może prowadzić główne postępowanie. Poniżej wyjaśniam, jak odróżnić pobyt czasowy od trwałej przeprowadzki i jakie fakty przygotować przed złożeniem wniosku.

Po ustaleniu, że Twoją sprawę może rozpoznać polski sąd, zobacz jak przebiega upadłość konsumencka w Polsce – od wniosku do oddłużenia. Poradnik wyjaśnia warunki, koszty i skutki postępowania oraz zawiera checklistę przed złożeniem wniosku.

Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 24 września 2026 r. Wpis opublikowano pierwotnie 3 maja 2024 r. Ocena jurysdykcji i skutków oddłużenia zależy od konkretnej sytuacji.

Twoja sytuacja w skrócie:

Czy można ogłosić upadłość w Polsce, mieszkając lub pracując za granicą?

Można, jeżeli istnieje właściwa podstawa jurysdykcji polskiego sądu. W postępowaniu głównym na obszarze UE zasadą jest położenie COMI w Polsce. Pobyt fizyczny za granicą nie przenosi go automatycznie. Jeśli natomiast ktoś trwale przeniósł codzienne życie i zarządzanie swoimi sprawami do innego państwa, trzeba najpierw sprawdzić jurysdykcję tego państwa. Odrębnej analizy wymagają postępowania terytorialne lub uboczne oraz przypadki związane z państwem spoza UE.

Czym jest COMI i jak ustala się je u konsumenta?

COMI to miejsce, w którym dłużnik regularnie zarządza swoimi interesami i które jest rozpoznawalne dla osób trzecich. U osoby fizycznej nieprowadzącej niezależnej działalności gospodarczej lub zawodowej przyjmuje się domniemanie, że jest nim miejsce zwykłego pobytu. To domniemanie można obalić na podstawie rzeczywistych okoliczności. Jeżeli miejsce zwykłego pobytu przeniesiono do innego państwa UE w ciągu sześciu miesięcy przed wnioskiem, domniemanie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 nie działa; nie oznacza to jednak automatycznego zakazu wszczęcia postępowania.

Znaczenie mogą mieć łącznie: faktyczne miejsce codziennego życia, rodziny i pracy, źródła dochodu, sposób zarządzania finansami, adres znany wierzycielom i organom oraz trwałość przeprowadzki. Sam meldunek, paszport albo adres korespondencyjny to za mało. Osobę prowadzącą działalność gospodarczą lub zawodową obejmuje odrębne domniemanie dotyczące głównego miejsca jej wykonywania.

Przykład modelowy: powrót z Niemiec do Polski cztery miesiące przed wnioskiem

Założenia przykładu modelowego (to nie jest opis sprawy kancelarii). Konsument przez kilka lat mieszkał w Niemczech. Cztery miesiące przed planowanym złożeniem wniosku rzeczywiście przeniósł zwykły pobyt do Polski: zamieszkał tu z rodziną, wynajął mieszkanie i stąd prowadzi codzienne sprawy. Nadal pracuje zdalnie dla niemieckiego pracodawcy, otrzymuje wynagrodzenie na niemiecki rachunek i ma wierzycieli w obu państwach.

Analiza jurysdykcji. Ponieważ zwykły pobyt przeniesiono między państwami UE w okresie sześciu miesięcy przed wnioskiem, nie można skorzystać z domniemania, że COMI jest w nowym miejscu pobytu. Nie oznacza to zakazu wszczęcia głównego postępowania w Polsce. Sąd musi ustalić, gdzie dłużnik regularnie zarządza sprawami majątkowymi i gospodarczymi w sposób rozpoznawalny dla osób trzecich, zwłaszcza wierzycieli. Pomogą ustalić to m.in. umowa najmu i rachunki, faktyczne miejsce pracy i pobytu rodziny, sposób zarządzania pieniędzmi oraz adresy znane wierzycielom. Niemiecki pracodawca i rachunek bankowy są istotne, lecz żaden z tych faktów samodzielnie nie rozstrzyga o COMI.

Możliwy wynik oceny. Jeżeli całokształt obiektywnych faktów wskaże, że COMI znajduje się już w Polsce, polski sąd może mieć jurysdykcję do głównego postępowania. Jeśli COMI pozostał w Niemczech, podstawy do głównego postępowania należy szukać tam. To warianty oceny prawnej przy podanych założeniach, a nie relacja z orzeczenia wydanego w rzeczywistej sprawie. Podstawa: art. 3 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2015/848.

Pracuję za granicą, a rodzina mieszka w Polsce

Przykładowo, czasowa praca w innym państwie przy utrzymaniu domu i centrum codziennych spraw w Polsce może przemawiać za polskim COMI. Nie jest to reguła bez wyjątków: trzeba zbadać, gdzie dłużnik faktycznie zarządza swoimi interesami i jak jego sytuacja wygląda z zewnątrz. Wynagrodzenie z zagranicy samo nie rozstrzyga sprawy. Jeśli dochodzi do postępowania, należy rzetelnie ujawnić zagraniczny dochód i majątek.

Jeśli upadłość została już ogłoszona w Polsce, zasady ochrony zagranicznego wynagrodzenia i znaczenie kosztów życia omawiam osobno we wpisie Praca za granicą a upadłość konsumencka.

Mieszkam na stałe w Niemczech lub innym państwie UE, a mam długi w Polsce

Jeżeli COMI konsumenta znajduje się w Niemczech, to według art. 3 ust. 1 rozporządzenia unijnego tamtejsze sądy są co do zasady właściwe do otwarcia głównego postępowania. Polski kredyt lub mieszkanie w Polsce nie tworzą same przez się jurysdykcji do głównej upadłości w Polsce. Dla postępowania terytorialnego w innym państwie członkowskim art. 3 ust. 2 wymaga położonego tam „oddziału” (establishment), rozumianego jako miejsce niemającej charakteru przejściowego działalności gospodarczej z udziałem ludzi i majątku. Samo posiadanie mieszkania nie jest takim oddziałem.

Dlatego odpowiedź ze starszego artykułu, że każdy mieszkający za granicą może ogłosić upadłość w Polsce pod warunkiem posiadania tu majątku, była zbyt szeroka. W sprawach wewnątrz UE należy najpierw zastosować rozporządzenie unijne i odróżnić postępowanie główne od terytorialnego.

Przykład z wyroku TSUE C‑253/19: COMI a nieruchomość w innym państwie

Stan faktyczny. Małżonkowie MH i NI od 2016 r. mieszkali i pracowali w Wielkiej Brytanii. Wystąpili o ogłoszenie upadłości w Portugalii, gdzie znajdowała się ich jedyna nieruchomość i gdzie zawarto umowy, które doprowadziły do niewypłacalności. Portugalski sąd pierwszej instancji uznał, że nie ma jurysdykcji do wszczęcia głównego postępowania: za główny ośrodek podstawowej działalności (COMI) przyjął miejsce ich zwykłego pobytu w Wielkiej Brytanii.

Co orzekł TSUE? W wyroku z 16 lipca 2020 r. (C‑253/19, MH i NI) Trybunał wyjaśnił, że sama własność jedynej nieruchomości w innym państwie nie obala domniemania COMI w miejscu zwykłego pobytu. Należy całościowo ocenić obiektywne okoliczności możliwe do sprawdzenia przez osoby trzecie, zwłaszcza wierzycieli: gdzie dłużnik zwykle zarządza sprawami, uzyskuje większość dochodów, ponosi większość wydatków i gdzie znajduje się większość majątku. TSUE rozstrzygnął pytanie o wykładnię przepisów; ostateczna ocena jurysdykcji w tej sprawie należała do sądu portugalskiego.

Wniosek dla osoby mieszkającej w innym państwie UE. Sama nieruchomość w Polsce ani polskie pochodzenie długów nie przesądzają, że główne postępowanie upadłościowe można wszcząć w Polsce. Trzeba ustalić rzeczywiste COMI na podstawie całej sytuacji majątkowej i gospodarczej. Przykład dotyczy sprawy, do której stosowano unijne rozporządzenie także w odniesieniu do Wielkiej Brytanii; nie przesądza zasad obowiązujących obecnie dla osób mieszkających w Wielkiej Brytanii, opisanych poniżej. Przeczytaj wyrok TSUE C‑253/19 w EUR-Lex (tekst po polsku).

A jeśli mieszkam w Wielkiej Brytanii, Norwegii lub Ukrainie?

Przy państwie spoza UE nie można bezpośrednio przenieść zasad jurysdykcji z art. 3 rozporządzenia 2015/848 na relację z tym państwem. Polskie Prawo upadłościowe w art. 382 przewiduje jurysdykcję główną przy COMI w Polsce oraz dodatkowe podstawy jurysdykcji, m.in. związane z majątkiem w Polsce; w tym drugim przypadku ustawa rozróżnia postępowanie uboczne. Trzeba osobno ocenić zakres i skutki takiego postępowania, przepisy państwa pobytu oraz sytuację wierzycieli. Posiadanie działki w Polsce nie jest obietnicą oddłużenia wszystkich zobowiązań na całym świecie.

Osobom z Ukrainy może przydać się odrębny tekst: Czy obywatel Ukrainy może ogłosić upadłość konsumencką w Polsce?. Obywatelstwo i kraj zamieszkania to różne kwestie.

Jurysdykcja a wybór sądu w Polsce

Najpierw ustala się, czy polski sąd może rozpoznać sprawę transgraniczną. Dopiero potem wskazuje się właściwy miejscowo sąd upadłościowy. Zgodnie z art. 19 Prawa upadłościowego pierwszym punktem odniesienia jest COMI; przepis przewiduje też reguły właściwości, gdy COMI nie ma w Polsce. Te reguły wyboru konkretnego sądu nie zastępują badania jurysdykcji międzynarodowej. Szerzej omawiam to we wpisie Gdzie złożyć wniosek o upadłość konsumencką?.

Co warto przygotować przed oceną sprawy?

• Chronologię pobytu i przeprowadzek oraz datę planowanego wniosku.
• Informacje o rodzinie, pracy, dochodach, rachunkach, majątku i miejscu prowadzenia codziennych spraw.
• Dokumenty pokazujące adresy znane wierzycielom, umowy pracy lub najmu oraz zobowiązania w każdym kraju.
• Informację o działalności gospodarczej i ewentualnych innych postępowaniach dotyczących długów.

To przykładowy materiał do oceny jurysdykcji, nie zamknięta lista wymaganych załączników. Sąd bada podstawę swojej jurysdykcji; nie należy opierać wniosku na samym adresie wpisanym w formularzu.

Najczęstsze pytania

Czy polskie długi wystarczą do ogłoszenia upadłości w Polsce?

Nie. Miejsce powstania długu nie wskazuje samo w sobie sądu właściwego do otwarcia głównego postępowania.

Czy mieszkanie w Polsce wystarczy, gdy żyję w innym państwie UE?

Nie do otwarcia głównego postępowania, jeżeli COMI jest w innym państwie. Samo mieszkanie nie spełnia też definicji oddziału wymaganej dla postępowania terytorialnego na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia.

Czy wyjazd do pracy zawsze przenosi COMI za granicę?

Nie. Liczy się całokształt rzeczywistych okoliczności oraz to, jak miejsce zarządzania interesami dłużnika jest postrzegane przez osoby trzecie.

Czy w polskim wniosku trzeba podać długi zaciągnięte za granicą?

Tak. Wniosek powinien zawierać aktualny i zupełny spis wierzycieli, również zagranicznych, wraz z ich adresami, wysokością wierzytelności i terminami zapłaty (art. 491² ust. 4 pkt 5 Prawa upadłościowego). Miejsce powstania długu nie przesądza, który sąd jest właściwy. Jeżeli w Polsce wszczęto główne postępowanie objęte rozporządzeniem (UE) 2015/848, orzeczenie o jego wszczęciu podlega uznaniu w pozostałych państwach członkowskich objętych rozporządzeniem (art. 19). Samo ogłoszenie upadłości nie oznacza jednak natychmiastowego umorzenia wszystkich zobowiązań; skutki w państwach spoza zakresu rozporządzenia wymagają odrębnej oceny.

Podstawy prawne i data weryfikacji

• Rozporządzenie (UE) 2015/848, zwłaszcza art. 2 i 3 – COMI i jurysdykcja w sprawach obejmujących państwa UE.
• Prawo upadłościowe, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 913 – w szczególności art. 19 i 382.

Stan prawny zweryfikowano 24 września 2026 r. W sprawie transgranicznej przed złożeniem wniosku warto indywidualnie sprawdzić jurysdykcję, rodzaj możliwego postępowania i skutki oddłużenia w każdym zainteresowanym państwie.