Niewypłacalność dłużnika – jak ocenić swoją sytuację?

Aby ocenić własną niewypłacalność przed wnioskiem o upadłość konsumencką, zestaw wymagalne długi z realną możliwością ich zapłaty: dochodami, koniecznymi wydatkami i dostępnymi środkami. Sama suma zadłużenia nie wystarcza. Opóźnienie przekraczające trzy miesiące tworzy ustawowe domniemanie utraty zdolności płatniczej, a nie obowiązek czekania ze złożeniem wniosku.

Niewypłacalność dłużnika oznacza utratę zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ten poradnik pomaga ocenić sytuację konsumenta i zebrać dane do wniosku. Definicję i przesłanki szerzej omawia wpis niewypłacalność jako warunek upadłości.

1. Ustal, które zobowiązania są już wymagalne

Wymagalny jest dług, którego wierzyciel może już żądać. Sprawdź harmonogram, wezwania, wypowiedzenie umowy i ewentualne orzeczenia. Nie zawsze cały pozostały kapitał kredytu jest wymagalny tylko dlatego, że opóźniona została jedna rata. Dług nie musi być stwierdzony wyrokiem, aby był wymagalny.

Dla każdej zaległości zapisz wierzyciela, tytuł długu, kwotę wymagalną, termin zapłaty i dokument potwierdzający te dane. W zestawieniu oddziel kwoty zaległe od przyszłych rat. Uwzględnij zobowiązania prywatne i publicznoprawne. Jeżeli kwestionujesz istnienie albo wysokość długu, opisz spór i zachowaj dokumenty, zamiast pomijać go bez wyjaśnienia.

2. Porównaj długi z realną zdolnością zapłaty

Zbierz dochody, konieczne wydatki utrzymania, liczbę osób na utrzymaniu oraz informacje o majątku i możliwości wykorzystania go do regulowania zobowiązań. Nie wystarczy porównać wszystkich długów z jedną miesięczną pensją.

Przykład: miesięczny dochód 4200 zł minus konieczne miesięczne wydatki 3600 zł pozostawiają 600 zł. Jeżeli w tym samym miesiącu przypada 1500 zł wymagalnych płatności, z bieżącego dochodu brakuje 900 zł do ich pokrycia. Wynik zależy jednak także od pozostałych okoliczności, w tym dostępnych środków i majątku. Te kwoty są ilustracją, a nie ustawowym progiem.

3. Wyjaśnij przyczynę i przewidywany czas trudności

Inaczej należy ocenić krótkie opóźnienie techniczne przy posiadanych środkach, a inaczej brak możliwości zapłaty mimo przeznaczania dostępnych dochodów na zobowiązania. Utrata pracy, choroba albo ograniczenie dochodów wymagają przedstawienia w odniesieniu do konkretnych terminów i kwot.

Czy trzeba czekać trzy miesiące ze złożeniem wniosku?

Nie ma obowiązku czekania trzech miesięcy. Domniemanie z art. 11 ust. 1a ułatwia ocenę niewypłacalności, ale krótsze opóźnienie nie wyklucza utraty zdolności do zapłaty. Trzeba wykazać rzeczywistą sytuację. Sama obawa przed przyszłym pogorszeniem finansów nie jest tym samym co już istniejąca niewypłacalność.

Czy trzeba mieć kilku wierzycieli lub określoną kwotę długu?

Postępowanie konsumenckie może być prowadzone także przy jednym wierzycielu. Ustawa nie ustanawia minimalnej kwoty zadłużenia właściwej dla wszystkich konsumentów. Decydują przesłanki oceniane w danej sprawie. Szczegóły: ile trzeba mieć długów, żeby ogłosić upadłość.

Jakie dokumenty przygotować do oceny niewypłacalności?

• Wykaz wierzycieli, kwot i terminów wymagalności.
• Umowy, wypowiedzenia, wezwania i dokumenty egzekucyjne.
• Dokumenty dochodów, świadczeń i koniecznych kosztów utrzymania.
• Informacje o majątku, zabezpieczeniach i innych źródłach zapłaty.
• Chronologię utraty możliwości regulowania zobowiązań.

Na podstawie tych danych można przygotować rzetelny opis sytuacji. Przed złożeniem wniosku sprawdź także 9 skutków ogłoszenia upadłości dla dłużnika. Dalsze formalności przedstawia formularz i instrukcja wniosku o upadłość konsumencką.

Podstawa prawna: art. 10–11 oraz art. 491² ust. 2 Prawa upadłościowego. Reguł dotyczących nadwyżki zobowiązań nad majątkiem u osób prawnych nie należy mechanicznie przenosić na konsumenta. Źródła urzędowe: Prawo upadłościowe. Aktualizacja merytoryczna: 18 października 2026 r.