Ile z renty lub emerytury może potrącić syndyk?

Krótka odpowiedź: syndyk może otrzymywać z emerytury lub renty maksymalnie 25% świadczenia brutto. Jednocześnie ZUS musi pozostawić upadłemu kwotę wolną od potrąceń. Od 1 marca 2026 r. przy przekazywaniu środków do masy upadłości wynosi ona 1 401,57 zł. Oba ograniczenia stosuje się łącznie.

Ostateczna kwota zależy od wysokości świadczenia, składki zdrowotnej, podatku oraz potrąceń mających pierwszeństwo. Syndyk nie może zabrać całej emerytury lub renty tylko dlatego, że ogłoszono upadłość konsumencką.

Spis treści

1. Ile emerytury lub renty może potrącić syndyk?
2. Jaka jest kwota wolna w 2026 r.?
3. Jak ZUS oblicza potrącenie?
4. Czy alimenty i inne potrącenia zmieniają limit?
5. Których świadczeń nie można potrącić?
6. Co zrobić, gdy potrącenie jest za wysokie?
7. Najczęściej zadawane pytania

Ile emerytury lub renty może potrącić syndyk?

Do masy upadłości może zostać przekazane nie więcej niż 25% emerytury lub renty brutto. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie ZUS potrąci pełne 25%. Po potrąceniu upadłemu musi pozostać ustawowa kwota wolna, a wcześniej uwzględnia się składkę zdrowotną, podatek oraz należności mające pierwszeństwo.

Zasada wynika z art. 63 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego oraz przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Do masy nie wchodzi mienie wyłączone spod egzekucji. Ochrona przysługująca emerytowi lub renciście w egzekucji ma więc zastosowanie również po ogłoszeniu upadłości.

W praktyce syndyk zawiadamia ZUS o ogłoszeniu upadłości i wskazuje rachunek masy upadłości. To ZUS oblicza część świadczenia podlegającą przekazaniu. Syndyk nie powinien samodzielnie ignorować ustawowych limitów.

Jaka jest kwota wolna od potrąceń w 2026 r.?

Od 1 marca 2026 r. kwota wolna przy potrącaniu innych należności niż alimenty oraz opłaty za pobyt w DPS, ZOL lub ZPO wynosi 1 401,57 zł. Tę samą kwotę ZUS wskazuje wprost przy przekazywaniu części emerytury lub renty do masy upadłości.

Oznacza to, że jednocześnie obowiązują dwa ograniczenia:

• do masy można przekazać najwyżej 25% świadczenia brutto,
• upadłemu trzeba pozostawić co najmniej aktualną kwotę wolną.

Kwota wolna jest waloryzowana co roku 1 marca. Dlatego wyliczenia z wcześniejszych lat, w tym kwoty podawane w starszych artykułach lub komentarzach internetowych, mogą być już nieaktualne.

Jak ZUS oblicza potrącenie z emerytury lub renty?

Wysokość potrącenia ustala się od kwoty brutto świadczenia. ZUS najpierw odlicza składkę zdrowotną i – jeśli jest należna – zaliczkę na podatek dochodowy. Następnie uwzględnia potrącenia mające ustawowe pierwszeństwo. Dopiero pozostała część może zostać przekazana syndykowi, z zachowaniem limitu 25% świadczenia brutto i kwoty wolnej.

Dlatego prosty rachunek „emerytura razy 25%” pokazuje jedynie maksymalny limit procentowy, a nie zawsze rzeczywistą kwotę przekazywaną do masy.

Przykład pełnego rozliczenia emerytury 3 000 zł brutto

Przykład hipotetyczny, według kwot sprawdzonych 8 listopada 2026 r. Przyjmijmy, że miesięczna emerytura brutto wynosi 3 000 zł, składka zdrowotna 270 zł, a zaliczka na podatek 60 zł. Kwoty składki i podatku są założeniami tego przykładu; w swojej sprawie odczytaj je z rozliczenia ZUS. Upadły nie ma innych dochodów ani osób na utrzymaniu. Nie ma potrąceń mających pierwszeństwo ani postanowienia inaczej określającego część dochodu pozostającą poza masą.

Po przekazaniu 750 zł pozostaje 1 920 zł, więc zachowane są zarówno kwota wolna ZUS, jak i minimum z art. 63 ust. 1a. Tych kwot ochrony nie dodaje się do siebie. Jeżeli są osoby na utrzymaniu, trzeba sprawdzić art. 63 ust. 1b; inne dochody, zbieg potrąceń albo indywidualne rozstrzygnięcie sądu również mogą zmienić wynik.

Podstawy obliczenia: wyjaśnienia ZUS o przekazywaniu świadczenia do masy upadłości, art. 63 ust. 1a–1c Prawa upadłościowego oraz kryteria dochodowe z rozporządzenia Rady Ministrów z 12 lipca 2024 r.

Jeżeli świadczenie jest niskie, zastosowanie kwoty wolnej może istotnie ograniczyć potrącenie albo sprawić, że do masy nie zostanie przekazana żadna kwota.

Dodatkowa ochrona dochodu w upadłości konsumenckiej

Prawo upadłościowe przewiduje dodatkowy poziom ochrony dochodu osoby fizycznej. Zgodnie z art. 63 ust. 1a i 1b do masy nie wchodzi część dochodu odpowiadająca ustawowemu minimum zależnemu od tego, czy na utrzymaniu upadłego pozostają inne osoby, a jeżeli tak – od ich liczby.

Sędzia-komisarz może także na wniosek upadłego lub syndyka inaczej określić część dochodu niewchodzącą do masy. Bierze wówczas pod uwagę szczególne potrzeby upadłego i jego rodziny, w tym stan zdrowia, wydatki mieszkaniowe oraz możliwość ich zaspokojenia.

Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy po potrąceniu pozostała kwota nie wystarcza na leki, leczenie, czynsz, opiekę albo utrzymanie osób bliskich.

Czy alimenty i inne potrącenia zmieniają limit syndyka?

Tak. Jeżeli z emerytury lub renty są już potrącane alimenty, nienależnie pobrane świadczenia lub inne należności mające pierwszeństwo, ZUS uwzględnia ich ustawową kolejność. Syndyk otrzymuje wyłącznie tę część, która pozostaje po wcześniejszych odliczeniach i potrąceniach.

Nie należy utożsamiać limitu 25% dotyczącego przekazania do masy upadłości z limitami stosowanymi wobec innych należności. Przykładowo przepisy pozwalają potrącić do 60% świadczenia na należności alimentacyjne oraz stosują dla nich inną kwotę wolną.

Których świadczeń ZUS nie przekazuje do masy upadłości?

ZUS wskazuje świadczenia, z których nie dokonuje potrąceń. Należą do nich między innymi:

• dodatek pielęgnacyjny,
• dodatek dla sieroty zupełnej,
• świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji,
• trzynasta emerytura,
• czternasta emerytura,
• niektóre dodatki i świadczenia szczególne wskazane w przepisach.

Przy zbiegu kilku świadczeń trzeba sprawdzić osobno charakter każdego z nich. Sam fakt, że pieniądze wpływają na ten sam rachunek bankowy, nie zmienia ich ustawowego źródła ani zakresu ochrony.

Zasady dotyczące dodatkowego rocznego świadczenia omawiam osobno: trzynasta emerytura a syndyk i komornik.

Co zrobić, gdy syndyk lub ZUS potrąca za dużo?

W pierwszej kolejności należy sprawdzić decyzję lub informację o wysokości świadczenia oraz historię wypłat. Trzeba ustalić kwotę brutto, wysokość podatku i składki zdrowotnej, rodzaj wszystkich potrąceń oraz kwotę faktycznie przekazywaną syndykowi.

Następnie warto:

1. zwrócić się do ZUS o pisemne przedstawienie sposobu obliczenia potrącenia,
2. poinformować syndyka o nieprawidłowości i przedstawić własne wyliczenie,
3. złożyć do sędziego-komisarza wniosek o rozstrzygnięcie, jaka część dochodu wchodzi do masy – podstawą może być art. 63a Prawa upadłościowego,
4. jeżeli problemem są szczególne koszty utrzymania, rozważyć wniosek na podstawie art. 63 ust. 1c o inne określenie części dochodu niewchodzącej do masy.

We wniosku należy dokładnie opisać miesięczne dochody i konieczne wydatki. Warto dołączyć dokumenty dotyczące czynszu, leczenia, leków, opieki, kosztów utrzymania oraz osób pozostających na utrzymaniu.

Więcej informacji o granicach działania syndyka znajdziesz w artykule obowiązki syndyka w upadłości konsumenckiej. Zobacz również, które składniki majątku nie wchodzą do masy upadłości.

Najczęściej zadawane pytania

Czy syndyk może zabrać całą emeryturę?

Nie. Przy przekazywaniu świadczenia do masy obowiązuje limit 25% kwoty brutto oraz kwota wolna. Cała emerytura nie może zostać przekazana syndykowi.

Czy syndyk może zająć rentę będącą jedynym dochodem?

Sam fakt, że renta jest jedynym dochodem, nie wyklucza potrącenia. Muszą jednak zostać zachowane ustawowe limity. Jeżeli pozostała kwota nie wystarcza na konieczne utrzymanie, można wystąpić do sędziego-komisarza o zwiększenie części dochodu niewchodzącej do masy.

Czy potrącenie oblicza się od kwoty brutto czy netto?

Limit procentowy ustala się od kwoty brutto. ZUS przekazuje jednak syndykowi środki dopiero po odliczeniu składki zdrowotnej, podatku i potrąceń mających pierwszeństwo.

Czy trzynasta i czternasta emerytura podlegają potrąceniu?

Nie. ZUS wymienia trzynastą i czternastą emeryturę wśród świadczeń, z których nie dokonuje potrąceń.

Czy pieniądze z emerytury na rachunku bankowym nadal są chronione?

Bank może czasowo ograniczyć dostęp do rachunku po otrzymaniu informacji o upadłości. Należy wtedy ustalić z syndykiem i bankiem zasady korzystania z konta oraz wykazać, jaka część wpływów nie wchodzi do masy. Ochrona świadczenia nie oznacza, że problemy techniczne z rachunkiem zawsze znikają automatycznie.

Czy można całkowicie wyłączyć potrącenie z emerytury lub renty?

Jest to możliwe, jeżeli zastosowanie ustawowych zasad oraz szczególna sytuacja życiowa prowadzą do ustalenia, że cały dochód powinien pozostać poza masą. Wymaga to indywidualnej oceny i odpowiedniego wniosku do sędziego-komisarza.

Podstawa prawna i oficjalne źródła

• art. 62, art. 63 ust. 1–1d i art. 63a ustawy – Prawo upadłościowe,
• art. 139–141 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
• ZUS – potrącenia i egzekucje z emerytur i rent,
• aktualny tekst jednolity Prawa upadłościowego w ISAP.

Podsumowanie

Syndyk może otrzymać najwyżej 25% emerytury lub renty brutto, ale ZUS musi jednocześnie pozostawić upadłemu kwotę wolną. Od 1 marca 2026 r. wynosi ona 1 401,57 zł. Gdy potrącenie jest wyższe albo pozostałe środki nie wystarczają na konieczne utrzymanie, upadły może zwrócić się do ZUS, syndyka i sędziego-komisarza o wyjaśnienie lub zmianę sposobu ustalenia części dochodu wchodzącej do masy.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej odnoszącej się do konkretnej sprawy. Każda sytuacja wymaga indywidualnej analizy.