Czy majątek wspólny po ogłoszeniu upadłości korzysta z ochrony przed syndykiem i wierzycielami? Odpowiedź na to pytanie powinien poznać każdy dłużnik jeszcze przed złożeniem wniosku o upadłość konsumencką. Ogłoszenie upadłości ma bowiem istotny wpływ na stosunki majątkowe między małżonkami.

Spis treści:

1. Czym jest majątek wspólny
2. Co wchodzi w skład majątku wspólnego?
3. Co wchodzi w skład majątku osobistego?
4. Co się dzieje z majątkiem wspólnym w upadłości?
5. Roszczenia z tytułu udziału w majątku wspólnym
6. Majątek nabyty po ogłoszeniu upadłości
7. Wniosku o wyłączenie z masy upadłości składników majątku wspólnego
8. Podział majątku wspólnego po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej

Czym jest majątek wspólny?

W małżeństwie, w którym obowiązuje ustrój wspólności majątkowej występują co do zasady trzy osobne masy majątkowe: dwa oddzielne majątki osobiste każdego z małżonków oraz majątek wspólny.

Małżeńska wspólność majątkowo powstaje automatycznie z dniem zawarcia związku małżeńskiego i trwa do czasu jego rozwiązania. Pod warunkiem, że małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową.

Najprościej rzecz ujmując majątek wspólny to przedmioty majątkowe nabyte przez oboje małżonków lub przez jednego z nich w czasie trwania małżeńskiej wspólności majątkowej, o ile w świetle przepisów nie zalicza się ich do majątku osobistego.

Co wchodzi w skład majątku wspólnego?

Jak już wskazałem powyżej majątek wspólny obejmuje co do zasady przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności majątkowej

Do majątku wspólnego zalicza się w szczególności:

1. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
2. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków (np. dochodu z wynajmu nieruchomości);
3. środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
4. kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych;
5. środki zgromadzone na koncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1238 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (OIPE) oraz na subkoncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o ogólnoeuropejskim indywidualnym produkcie emerytalnym każdego z małżonków.

Co wchodzi w skład majątku osobistego?

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;
3. prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom. Zasadniczo chodzi tu o prawa majątkowe wynikające z umowy spółki cywilnej (art. 863 KC);
4. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków (np. odzież, zegarek, okulary, aparat słuchowy, pojazd inwalidzki, sprzęt wędkarski, sprzęt sportowy itp.);
5. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie (np. prawo do alimentów, służebność osobista, dożywocie);
6. przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;
7. wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;
8. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;
9. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
10. przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Co się dzieje z majątkiem wspólnym po ogłoszeniu upadłości?

Z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków automatycznie powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa (art. 124 ust. 1 Pr. up.).

Jeżeli na dzień ogłoszenia upadłości małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, to posiadany majątek wspólny wchodzi w całości do masy upadłości – czyli przejmuje go syndyk. Od tego momentu jego podział jest już niedopuszczalny.

Skutkiem wejścia majątku wspólnego do masy upadłości jest jego likwidacja (spieniężenie) przez syndyka.

W związku z powyższym na skutek ogłoszenia upadłości jednego z małżonków zarząd nad majątkiem wspólnym traci również drugi małżonek (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10.10.1995 r., II CRN 122/95).

Należy przy tym zaznaczyć, że orzeczenie rozwodu po ogłoszeniu upadłości nie skutkuje „wyjściem” z masy upadłości udziału małżonka upadłego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.2.2009 r., II CSK 469/08).

Natomiast poza masą upadłości pozostaje w całości majątek osobisty współmałżonka upadłego dłużnika. W przypadku jego zajęcia przez syndyka należy wystąpić z wnioskiem o wyłączenie z masy upadłości (art. 70 i nast. Pr. up.).

Wyjątek od powyższej zasady
Do masy upadłości nie wchodzą przedmioty służące wyłącznie małżonkowi upadłego do prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej, choćby były objęte majątkową wspólnością małżeńską, z wyjątkiem przedmiotów majątkowych nabytych do majątku wspólnego w ciągu dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 124 ust. 5 Pr. up.).

Roszczenia współmałżonka z tytułu udziału w majątku wspólnym

Jak już zostało wskazane powyżej cały majątek wspólny po ogłoszeniu upadłości trafia do masy upadłości. Małżonek upadłego może jedynie dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu udziału w majątku wspólnym (art. 124 ust. 3 Pr. up.).

W tym celu – podobnie jak wierzyciele –  musi dokonać zgłoszenia wierzytelności syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie upadłościowe, tj. Krajowego Rejestru Zadłużonych.

Wierzytelność współmałżonka z tytułu udziału w majątku wspólnym nie korzysta z pierwszeństwa, ani jakichkolwiek innych form uprzywilejowania w stosunku do pozostałych wierzytelności upadłego.

Majątek nabyty po ogłoszeniu upadłości

Majątek nabyty przez upadłego po dacie ogłoszenia upadłości stanowi składnik masy upadłości.

Majątek nabyty po dacie ogłoszenia upadłości przez małżonka upadłego stanowi jego majątek osobisty, który nie zasila masy upadłości.

Wniosku o wyłączenie z masy upadłości składników majątku wspólnego

Nie jest dopuszczalne uwzględnienie wniosku o wyłączenie z masy upadłości składników majątkowych objętych majątkiem wspólnym.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 07 listopada 2008 r. (II CSK 317/08):

„do masy upadłości wchodzą wszystkie składniki majątku wspólnego, objętego wspólnością łączną w chwili ogłoszenia upadłości i w takiej właśnie postaci. Ze względu na wejście tych składników do masy upadłości z chwilą ogłoszenia upadłości nie następuje przekształcenie majątku wspólnego we wspólność o charakterze ułamkowym mimo ustania wspólności ustawowej. Masa upadłości (…) [obejmuje] także składniki wchodzące do majątku wspólnego upadłego i jego małżonka. Majątek ten nie obejmuje rzeczy i praw, które należą wyłącznie do majątku osobistego osoby trzeciej – małżonka upadłego. Dlatego nie można przyjąć, że są to składniki mienia nienależące do upadłego, o których jest mowa w art. 70 p.u.n. Wyłączeniu z masy upadłości, na podstawie tego przepisu, podlegają jedynie przedmioty wchodzące w skład majątku osobistego małżonka upadłego albowiem te nie stanowią mienia upadłego, lecz należą wyłącznie do małżonka upadłego”.

Podział majątku wspólnego po ogłoszeniu upadłości
 

Jeżeli chcesz się dowiedzieć czy istnieje możliwość podziału majątku wspólnego po ogłoszeniu upadłości zapraszam do lektury wpisu Podział majątku wspólnego po ogłoszeniu upadłości – precedensowe orzeczenie Sądu Najwyższego.

 

Jeżeli potrzebujesz fachowej pomocy prawnej w przeprowadzeniu upadłości konsumenckiej zapraszam do kontaktu.
Zadzwoń pod numer 601 153 747 lub napisz na maila mh@kancelariamh.pl

Majątek wspólny po ogłoszeniu upadłości