Wezwanie na Policję za niespłaconą pożyczkę – co robić?

Krótka odpowiedź: samo niespłacanie pożyczki lub kredytu nie jest przestępstwem. Wezwanie na Policję zwykle oznacza, że pożyczkodawca albo firma windykacyjna zawiadomiła o podejrzeniu oszustwa. Nie należy go ignorować. Najpierw trzeba ustalić, czy masz zostać przesłuchany jako świadek, czy jako podejrzany, a następnie przygotować dokumenty pokazujące okoliczności zaciągnięcia i późniejszego niespłacania zobowiązania.

Odpowiedzialność karna nie wynika z samego faktu powstania zaległości. Dla przypisania oszustwa konieczne jest wykazanie, że już przy zawieraniu umowy sprawca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i doprowadził pożyczkodawcę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie go w błąd, wykorzystanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania działania.

Spis treści

1. Co oznacza wezwanie na Policję w sprawie pożyczki?
2. Świadek czy podejrzany – dlaczego status ma znaczenie?
3. Czy niespłacanie pożyczki jest przestępstwem?
4. Kiedy może powstać podejrzenie oszustwa?
5. Jak przygotować się do przesłuchania?
6. Czy można nie stawić się na wezwanie?
7. Czy spłata długu zakończy sprawę karną?
8. Wezwanie na Policję a upadłość konsumencka
9. Najczęściej zadawane pytania

Co oznacza wezwanie na Policję w sprawie pożyczki lub kredytu?

Wezwanie najczęściej oznacza, że Policja prowadzi postępowanie sprawdzające albo dochodzenie po zawiadomieniu złożonym przez wierzyciela. Samo zawiadomienie nie przesądza, że doszło do przestępstwa ani że sprawa zakończy się aktem oskarżenia.

Na wezwaniu powinny znajdować się między innymi oznaczenie jednostki, sygnatura sprawy, termin i miejsce stawiennictwa oraz informacja, w jakim charakterze wzywana jest dana osoba. Jeżeli dokument nie wskazuje charakteru przesłuchania albo jego treść jest niejasna, warto przed terminem skontaktować się z jednostką prowadzącą sprawę i poprosić o wyjaśnienie.

Nie zakładaj z góry, że jesteś podejrzanym. Wiele osób jest najpierw przesłuchiwanych jako świadkowie. Status procesowy decyduje jednak o zakresie praw i obowiązków, dlatego trzeba go ustalić przed złożeniem zeznań lub wyjaśnień.

Świadek czy podejrzany – dlaczego status ma znaczenie?

Przesłuchanie w charakterze świadka

Świadek ma obowiązek stawić się na prawidłowe wezwanie i co do zasady złożyć prawdziwe zeznania. Nie oznacza to jednak obowiązku udzielenia każdej odpowiedzi. Zgodnie z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego albo osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

Osoba najbliższa dla oskarżonego może natomiast skorzystać z prawa odmowy zeznań na zasadach określonych w art. 182 Kodeksu postępowania karnego. Przed przesłuchaniem organ powinien pouczyć świadka o jego prawach i obowiązkach.

Przesłuchanie w charakterze podejrzanego

Podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania, bez obowiązku podawania przyczyny. Ma również prawo korzystać z pomocy obrońcy. Przed pierwszym przesłuchaniem powinien otrzymać pouczenie o swoich uprawnieniach i obowiązkach oraz informację o przedstawionym zarzucie.

Jeżeli istnieje realne ryzyko przedstawienia zarzutu, dokumenty związane z pożyczką zawierają nieścisłości albo sprawa dotyczy większej liczby umów, rozsądne jest skonsultowanie sytuacji z adwokatem przed przesłuchaniem.

Czy niespłacanie pożyczki lub kredytu jest przestępstwem?

Nie. Brak spłaty zobowiązania jest przede wszystkim problemem cywilnym. Wierzyciel może wypowiedzieć umowę, dochodzić zapłaty przed sądem, a następnie skierować sprawę do egzekucji. Sam fakt, że raty przestały być płacone, nie wypełnia znamion oszustwa.

Oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego wymaga wykazania zamiaru istniejącego w czasie uzyskiwania pieniędzy. Trzeba ustalić, czy pożyczkobiorca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i za pomocą wprowadzenia w błąd lub wykorzystania błędu doprowadził drugą osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem.

Późniejsza utrata pracy, choroba, rozpad związku, spadek dochodów, wzrost kosztów utrzymania albo powstanie kolejnych długów mogą tłumaczyć, dlaczego pierwotnie realny plan spłaty przestał być możliwy. Każdą sprawę ocenia się jednak na podstawie jej konkretnych okoliczności.

Kiedy może powstać podejrzenie oszustwa przy pożyczce?

Wątpliwości organów ścigania mogą powstać zwłaszcza wtedy, gdy we wniosku kredytowym podano nieprawdziwe informacje mające znaczenie dla decyzji pożyczkodawcy, na przykład dotyczące:

• wysokości i źródła dochodów,
• zatrudnienia lub prowadzonej działalności,
• posiadanych zobowiązań i kosztów utrzymania,
• stanu cywilnego albo liczby osób na utrzymaniu,
• posiadanego majątku,
• celu finansowania, jeżeli miał znaczenie dla zawarcia umowy.

Znaczenie może mieć również zaciągnięcie wielu zobowiązań w krótkim czasie, posłużenie się podrobionymi dokumentami, brak jakiejkolwiek spłaty bezpośrednio po wypłacie środków albo działania zmierzające do ukrycia tożsamości lub majątku. Żadna z tych okoliczności nie przesądza jednak automatycznie o winie. Organ powinien ocenić całokształt materiału dowodowego.

Jak przygotować się do przesłuchania na Policji?

Przed wizytą na komisariacie warto:

1. sprawdzić autentyczność wezwania – zadzwoń na oficjalny numer jednostki Policji, a nie wyłącznie na numer podany w wiadomości SMS lub e-mailu;
2. ustalić swój status procesowy – świadek i podejrzany mają inne prawa oraz obowiązki;
3. przygotować umowę i historię spłat – zabierz umowę, harmonogram, potwierdzenia przelewów i korespondencję z wierzycielem;
4. sporządzić chronologię wydarzeń – od zaciągnięcia zobowiązania do powstania zaległości;
5. zebrać dokumenty wyjaśniające pogorszenie sytuacji – przykładowo wypowiedzenie umowy o pracę, dokumentację dotyczącą choroby albo dowody spadku dochodów;
6. nie zgadywać i nie uzupełniać luk domysłami – jeżeli czegoś nie pamiętasz, należy powiedzieć to wprost;
7. przeczytać protokół przed podpisaniem – zgłoś wszystkie nieścisłości i żądaj ich sprostowania.

Nie należy przygotowywać „wyuczonej wersji” wydarzeń ani dopasowywać odpowiedzi do oczekiwanego rezultatu. Wyjaśnienia muszą odpowiadać rzeczywistemu przebiegowi zdarzeń.

Czy można nie stawić się na wezwanie Policji?

Prawidłowego wezwania nie należy ignorować. Jeżeli termin koliduje z chorobą, pobytem za granicą albo inną poważną przeszkodą, trzeba możliwie szybko skontaktować się z prowadzącym sprawę i uzgodnić dalsze postępowanie. Sama nieobecność nie powoduje, że sprawa zniknie.

Wobec świadka, który bez usprawiedliwienia nie stawi się na wezwanie, może zostać zastosowana kara pieniężna, a w określonych sytuacjach także przymusowe doprowadzenie. Konkretne konsekwencje zależą od statusu osoby, treści wezwania i etapu postępowania.

Czy spłata pożyczki zakończy postępowanie karne?

Nie ma takiej gwarancji. Spłata zadłużenia może mieć znaczenie dla oceny zamiaru, rozmiaru szkody i dalszych decyzji procesowych, ale nie powoduje automatycznie wycofania zawiadomienia ani umorzenia postępowania. Przestępstwo oszustwa jest ścigane z urzędu.

Nie należy zatem podejmować pochopnej spłaty kosztem podstawowych potrzeb tylko dlatego, że wierzyciel złożył zawiadomienie. Najpierw trzeba ocenić sytuację prawną, wysokość i wymagalność długu oraz rzeczywistą treść zarzutów.

Wezwanie na Policję a upadłość konsumencka

Samo zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa ani przesłuchanie na Policji nie wykluczają ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Postępowanie karne i postępowanie upadłościowe mają inne cele i są prowadzone niezależnie.

Prawomocne skazanie oraz ustalenia dotyczące sposobu zaciągnięcia zobowiązania mogą jednak mieć znaczenie dla zakresu oddłużenia. Prawo upadłościowe przewiduje zobowiązania, które nie podlegają umorzeniu, w tym obowiązek naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem. Jeżeli sprawa karna toczy się równolegle z upadłością, trzeba ocenić skutki obu postępowań łącznie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Policja może wezwać mnie tylko dlatego, że nie spłacam chwilówki?

Policja może wezwać Cię po otrzymaniu zawiadomienia wierzyciela. Samo wezwanie nie oznacza jednak, że popełniłeś przestępstwo. Organ ma obowiązek sprawdzić opisane okoliczności.

Czy muszę odpowiadać na wszystkie pytania?

To zależy od statusu. Podejrzany może odmówić składania wyjaśnień lub odpowiedzi na pytania. Świadek co do zasady zeznaje, ale może uchylić się od odpowiedzi, która naraziłaby jego albo osobę najbliższą na odpowiedzialność karną lub karnoskarbową.

Czy mogę przyjść na przesłuchanie z adwokatem?

Podejrzany ma prawo do obrońcy. Świadek może ustanowić pełnomocnika, choć organ może nie dopuścić go do udziału, jeżeli uzna, że ochrona interesów świadka tego nie wymaga. Zasadność udziału adwokata warto ustalić przed przesłuchaniem.

Czy firma pożyczkowa może wycofać zawiadomienie?

Może przekazać organom dodatkowe stanowisko lub poinformować o spłacie, ale w sprawie oszustwa nie decyduje samodzielnie o zakończeniu postępowania. Decyzję podejmuje Policja lub prokurator, a na dalszym etapie sąd.

Czy przyznanie się do długu oznacza przyznanie się do oszustwa?

Nie. Istnienie długu i odpowiedzialność karna to odrębne kwestie. Kluczowe jest to, czy w chwili zawierania umowy doszło do celowego wprowadzenia pożyczkodawcy w błąd i czy sprawca działał z wymaganym zamiarem.

Co zrobić, jeśli termin przesłuchania mi nie odpowiada?

Nie ignoruj wezwania. Skontaktuj się niezwłocznie z osobą prowadzącą sprawę, wyjaśnij przeszkodę i poproś o zmianę terminu. W razie choroby może być wymagane odpowiednie usprawiedliwienie.

Podstawa prawna i oficjalne źródła

• Kodeks karny – w szczególności art. 286 § 1.
• Kodeks postępowania karnego – w szczególności art. 175, art. 182–183 i art. 285.
• Rozporządzenie w sprawie wzorów pouczeń o uprawnieniach i obowiązkach podejrzanego, pokrzywdzonego i świadka.

Otrzymałeś wezwanie na Policję?

Przed przesłuchaniem warto ustalić status procesowy, przeanalizować dokumentację pożyczki i ocenić ryzyko przedstawienia zarzutu. Skontaktuj się z kancelarią i opisz swoją sytuację.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej odnoszącej się do konkretnej sprawy. Każda sytuacja wymaga indywidualnej analizy.