Słownik pojęć upadłości konsumenckiej

Podstawowe pojęcia upadłości konsumenckiej

Upadłość konsumencka

Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe dotyczące niewypłacalnej osoby fizycznej, która nie podlega przepisom o upadłości przedsiębiorców. Służy uporządkowaniu zadłużenia, zaspokojeniu wierzycieli w granicach możliwości dłużnika oraz umożliwieniu umorzenia zobowiązań na warunkach określonych w ustawie.

Samo ogłoszenie upadłości nie oznacza jeszcze umorzenia długów. Były przedsiębiorca może ubiegać się o upadłość konsumencką po zakończeniu działalności i wykreśleniu z CEIDG; nie obowiązuje roczny okres oczekiwania na złożenie własnego wniosku.

Niewypłacalność

Niewypłacalność oznacza utratę zdolności do regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa przewiduje domniemanie takiego stanu, gdy opóźnienie w płatnościach przekracza trzy miesiące.

Wysoka suma długów nie przesądza sama w sobie o niewypłacalności. Istotne jest, czy dłużnik rzeczywiście może terminowo płacić. Trzy miesiące to podstawa domniemania, a nie obowiązkowy okres oczekiwania na wniosek.

Powiązane hasła: Wymagalność zobowiązania · Wniosek o ogłoszenie upadłości.

Wymagalność zobowiązania

Wymagalność to stan, w którym wierzyciel może już żądać zapłaty, ponieważ nadszedł termin spełnienia świadczenia. Przykładem jest rata kredytu, której termin płatności upłynął.

Podstawa prawna: Art. 10–11 i art. 491¹–491² Prawa upadłościowego. Sprawdź przepisy w urzędowym tekście ustawy (PDF).

Wróć do indeksu alfabetycznego

Dłużnik, upadły i wierzyciel – kto uczestniczy w sprawie?

Dłużnik

Dłużnik to osoba zobowiązana do spełnienia świadczenia na rzecz wierzyciela, najczęściej do zapłaty pieniędzy. Przed wydaniem postanowienia o ogłoszeniu upadłości osoba składająca wniosek pozostaje dłużnikiem.

Upadły

Upadły to osoba, wobec której sąd ogłosił upadłość. Z tym statusem wiążą się obowiązki, w szczególności ujawnienie majątku, wydanie go syndykowi oraz udzielanie potrzebnych wyjaśnień.

Wierzyciel

Wierzyciel to osoba lub podmiot uprawniony do żądania świadczenia od dłużnika. W sprawie upadłościowej może nim być na przykład bank, firma pożyczkowa, urząd skarbowy, ZUS albo osoba prywatna.

Wierzytelność

Wierzytelność to uprawnienie wierzyciela do żądania świadczenia od dłużnika. Ta sama niezapłacona kwota jest długiem z perspektywy dłużnika, a wierzytelnością z perspektywy wierzyciela.

Podstawa prawna: Obowiązki upadłego: art. 57; spis wierzycieli i wierzytelności spornych: art. 491² ust. 4 pkt 5–6 Prawa upadłościowego. Sprawdź przepisy w urzędowym tekście ustawy (PDF).

Wróć do indeksu alfabetycznego

Sąd upadłościowy, syndyk i sędzia-komisarz

Sąd upadłościowy

Sąd upadłościowy to sąd rejonowy – sąd gospodarczy właściwy do rozpoznania sprawy upadłościowej. Decyduje między innymi o ogłoszeniu upadłości, planie spłaty i umorzeniu zobowiązań.

Zobacz informacje o sądach upadłościowych i ich właściwości.

Syndyk

Syndyk to osoba lub uprawniona spółka wyznaczona przez sąd do prowadzenia czynności w postępowaniu po ogłoszeniu upadłości. Obejmuje majątek upadłego, ustala skład masy upadłości, zarządza nią i przeprowadza jej likwidację.

W uproszczonej upadłości konsumenckiej syndyk przygotowuje także projekt planu spłaty albo informację o przesłankach innego rozstrzygnięcia. O oddłużeniu rozstrzyga sąd. Więcej: obowiązki syndyka.

Powiązane hasła: Sąd upadłościowy · Masa upadłości · Likwidacja masy upadłości.

Sędzia-komisarz

Sędzia-komisarz to organ sądowy kierujący tokiem postępowania upadłościowego i nadzorujący czynności syndyka w sprawach prowadzonych na zasadach ogólnych.

W uproszczonej upadłości konsumenckiej nie wyznacza się odrębnego sędziego-komisarza do stałego prowadzenia sprawy. Jeżeli konkretna czynność wymaga jego kompetencji, wykonuje ją jako sędzia-komisarz wyznaczony sędzia. Dlatego nie w każdej sprawie konsumenckiej występuje sędzia-komisarz w takim samym zakresie.

Podstawa prawna: Art. 18, art. 152, art. 156–157, art. 173 oraz art. 491¹, art. 491⁵ i art. 491¹⁴–491¹⁶ Prawa upadłościowego. Sprawdź przepisy w urzędowym tekście ustawy (PDF).

Wróć do indeksu alfabetycznego

Masa upadłości, dochód i likwidacja majątku

Masa upadłości

Masa upadłości obejmuje majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz majątek nabyty w toku postępowania, z ustawowymi wyjątkami. Służy zaspokojeniu wierzycieli; z jej środków pokrywa się również koszty postępowania.

Do masy mogą wejść na przykład nieruchomość, samochód, oszczędności i podlegająca zajęciu część dochodu. Masa upadłości nie ogranicza się zatem do majątku posiadanego w dniu wydania postanowienia.

Powiązane hasła: Dochód niewchodzący do masy upadłości · Wyłączenie z masy upadłości.

Dochód niewchodzący do masy upadłości

Dochód niewchodzący do masy upadłości to część dochodu, którą przepisy chronią przed przeznaczeniem na zaspokojenie wierzycieli w postępowaniu. Zakres ochrony zależy między innymi od rodzaju świadczenia i sytuacji rodzinnej upadłego.

Nie można przyjąć jednej kwoty dla każdego upadłego. Przy szczególnych potrzebach, na przykład zdrowotnych lub mieszkaniowych, możliwe jest złożenie wniosku o inne określenie chronionej części dochodu.

Likwidacja masy upadłości

Likwidacja masy upadłości to zamiana jej składników na środki pieniężne, w szczególności przez sprzedaż majątku, ściągnięcie wierzytelności i wykonanie innych praw majątkowych. Uzyskane pieniądze przeznacza się na cele postępowania zgodnie z ustawą.

Wyłączenie z masy upadłości

Wyłączenie z masy upadłości to usunięcie z niej składnika, który nie powinien służyć zaspokojeniu wierzycieli upadłego, w szczególności dlatego, że należy do innej osoby. Nie należy utożsamiać go z ogólną możliwością zachowania dowolnego majątku na życzenie upadłego.

Podstawa prawna: Masa upadłości i dochód: art. 61–63; wyłączenie z masy: art. 70 i następne; likwidacja: art. 311 Prawa upadłościowego. Sprawdź przepisy w urzędowym tekście ustawy (PDF).

Wróć do indeksu alfabetycznego

Dokumenty, wierzytelności i Krajowy Rejestr Zadłużonych

Wniosek o ogłoszenie upadłości

Wniosek o ogłoszenie upadłości to pismo rozpoczynające sądowe rozpoznanie sprawy. Dłużnik przedstawia w nim między innymi swoją sytuację, przyczyny niewypłacalności, majątek, dochody oraz informacje o wierzycielach.

Złożenie wniosku nie jest równoznaczne z ogłoszeniem upadłości. Zobacz pomoc w sporządzeniu wniosku o upadłość konsumencką.

Spis wierzycieli

Spis wierzycieli to zestawienie dołączane do wniosku dłużnika, obejmujące wierzycieli, ich adresy, wysokość wierzytelności i terminy zapłaty. Pomaga sądowi i syndykowi ustalić zakres zadłużenia.

Spis przygotowany przez dłużnika nie zastępuje zgłoszenia wierzytelności przez wierzyciela ani listy wierzytelności sporządzanej w odpowiednim trybie postępowania.

Powiązane hasła: Zgłoszenie wierzytelności · Lista wierzytelności.

Wierzytelność sporna

Wierzytelność sporna to należność, której istnienie lub wysokość dłużnik kwestionuje. We wniosku należy wskazać ją w spisie wierzytelności spornych i zaznaczyć zakres sporu. Samo umieszczenie w tym spisie nie oznacza uznania długu.

Zgłoszenie wierzytelności

Zgłoszenie wierzytelności to czynność wierzyciela polegająca na przedstawieniu syndykowi swojej należności w celu uwzględnienia jej w postępowaniu. Należy przestrzegać wymaganego sposobu i terminu zgłoszenia; niektóre wierzytelności uwzględnia się z urzędu.

Lista wierzytelności

Lista wierzytelności to sporządzany przez syndyka dokument obejmujący wierzytelności ustalone w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych. Zawiera informacje potrzebne do ustalenia udziału wierzycieli i ich zaspokojenia.

W uproszczonej upadłości konsumenckiej nie sporządza się odrębnej listy wierzytelności w takim trybie. Ustalenia dotyczące wierzycieli i należności są wykorzystywane przy przygotowaniu projektu planu spłaty. Starsze opracowania wymagają odczytania z uwzględnieniem tej różnicy.

Plan podziału funduszów masy upadłości

Plan podziału określa sposób rozdzielenia pieniędzy zgromadzonych w masie upadłości pomiędzy uprawnionych wierzycieli. Dotyczy środków uzyskanych w postępowaniu, a nie przyszłych rat płaconych przez upadłego.

W uproszczonej upadłości konsumenckiej podział zgromadzonych funduszów może być elementem postanowienia o ustaleniu planu spłaty. Nie należy zakładać, że w każdej sprawie powstanie osobny plan podziału.

Powiązane hasła: Masa upadłości · Plan spłaty wierzycieli.

Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ)

Krajowy Rejestr Zadłużonych to jawny rejestr prowadzony przez Ministra Sprawiedliwości oraz system służący obsłudze postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych. Umożliwia między innymi publikowanie obwieszczeń i elektroniczne składanie pism.

KRZ nie jest tym samym co BIK ani Krajowy Rejestr Długów. W sprawach konsumenckich ustawa przewiduje także możliwość składania pism z pominięciem systemu przez określonych uczestników. Zobacz oficjalne informacje Ministerstwa Sprawiedliwości o KRZ.

Podstawa prawna: Art. 4a, art. 216a–216aa, art. 236 i następne, art. 244 i następne oraz art. 491² i art. 491¹⁴–491¹⁵ Prawa upadłościowego. Zakres stosowania tych regulacji zależy od trybu sprawy. Sprawdź przepisy w urzędowym tekście ustawy (PDF).

Wróć do indeksu alfabetycznego

Plan spłaty wierzycieli i oddłużenie

Plan spłaty wierzycieli

Plan spłaty wierzycieli to ustalane przez sąd zasady spłacania określonych zobowiązań przez upadłego: komu, w jakiej wysokości i przez jaki okres ma płacić. Po wykonaniu wymaganych obowiązków sąd orzeka o umorzeniu pozostałych zobowiązań objętych oddłużeniem.

Co do zasady okres spłat wynosi do 36 miesięcy; przy umyślności lub rażącym niedbalstwie ustawa przewiduje okres od 36 do 84 miesięcy. Istnieją też przepisy o skróceniu i zaliczaniu czasu postępowania. Wysokość rat nie jest jednakowa dla wszystkich. Szczegółowe wyjaśnienia: ile trwa plan spłaty wierzycieli oraz ile wynosi rata planu spłaty wierzycieli.

Powiązane hasła: Rażące niedbalstwo · Oddłużenie i umorzenie zobowiązań.

Oddłużenie i umorzenie zobowiązań

Oddłużenie to potoczne określenie uwolnienia upadłego od obowiązku zapłaty zobowiązań, które sąd umorzy w ramach przewidzianej prawem procedury. Nie następuje automatycznie po złożeniu wniosku ani po samym ogłoszeniu upadłości.

Nie wszystkie długi podlegają umorzeniu. Wyjątki obejmują między innymi zobowiązania alimentacyjne oraz niektóre zobowiązania wynikające z orzeczeń karnych. Znaczenie może mieć również umyślne nieujawnienie długu, jeżeli wierzyciel nie uczestniczył w postępowaniu.

Umorzenie zobowiązań bez planu spłaty

Umorzenie zobowiązań bez ustalania rat jest możliwe w szczególności wtedy, gdy osobista sytuacja upadłego wskazuje na trwałą niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat. Ocenia ją sąd; sam brak majątku nie przesądza o takim rozstrzygnięciu.

Jeżeli w sprawie zgromadzono środki, sąd może jednocześnie zarządzić ich podział pomiędzy wierzycieli. Ustawowe wyjątki od umorzenia długów nadal obowiązują.

Powiązane hasła: Warunkowe umorzenie zobowiązań · Oddłużenie i umorzenie zobowiązań.

Warunkowe umorzenie zobowiązań

Warunkowe umorzenie dotyczy sytuacji, w której upadły nie może dokonywać jakichkolwiek spłat, ale jego niezdolność nie ma trwałego charakteru. Ustawa przewiduje pięcioletni okres warunkowego umorzenia i obowiązki sprawozdawcze.

Jeżeli zdolność do spłaty powróci, upadły lub wierzyciel może w ustawowym terminie wystąpić o ustalenie planu spłaty. Warunkowe umorzenie nie oznacza więc natychmiastowego i bezwarunkowego zakończenia wszystkich obowiązków.

Powiązane hasła: Umorzenie zobowiązań bez planu spłaty · Plan spłaty wierzycieli.

Rażące niedbalstwo

Rażące niedbalstwo oznacza szczególnie poważne naruszenie podstawowych zasad ostrożności. W sprawie upadłościowej sąd bada, czy dłużnik wskutek takiego zachowania doprowadził do niewypłacalności albo istotnie zwiększył jej stopień.

Nie każde błędne przedsięwzięcie finansowe jest rażącym niedbalstwem. Ocena zależy od okoliczności konkretnej sprawy i może wpływać na długość planu spłaty. Celowe doprowadzenie do niewypłacalności podlega odrębnej ocenie przy rozstrzyganiu o oddłużeniu.

Podstawa prawna: Art. 491¹⁴a–491¹⁶ oraz art. 491²⁰–491²¹ Prawa upadłościowego. Sprawdź przepisy w urzędowym tekście ustawy (PDF).

Wróć do indeksu alfabetycznego