Czy za długi można iść do więzienia?

Krótka odpowiedź: Za samo niespłacanie zwykłego kredytu, pożyczki czy rachunku nie orzeka się kary więzienia. Odpowiedzialność karna może wynikać z odrębnego czynu, na przykład oszustwa, udaremniania egzekucji albo uchylania się od obowiązku alimentacyjnego w warunkach określonych w Kodeksie karnym.

Sam dług cywilny nie oznacza odpowiedzialności karnej. Znaczenie ma sposób powstania zadłużenia lub zachowanie dłużnika, na przykład oszustwo albo ukrywanie majątku przed egzekucją. Osobne reguły dotyczą niealimentacji i wykonania orzeczonej grzywny.

Spis treści:

1. Czy za długi można iść do więzienia?
2. Długi, za które nie grozi więzienie
3. Długi, za które można trafić do więzienia
4. Podsumowanie: kiedy dług wiąże się z odpowiedzialnością karną?

Czy za długi można iść do więzienia?

Krótka odpowiedź jest również dostępna w poniższym nagraniu. Dalej opisuję najczęstsze wyjątki i ich podstawy prawne.

Długi, za które nie grozi więzienie

Jak już wskazywałem na wstępie, polskie prawo co do zasady nie przewiduje możliwości pozbawienia wolności dłużnika, który nie reguluje swoich zobowiązań. Brak spłaty sam w sobie nie wystarcza do przypisania przestępstwa; ocenę mogą zmienić odrębne czynności dłużnika i okoliczności powstania zobowiązania.

Dotyczy to zwłaszcza zobowiązań z tytułu:

• zaciągniętych kredytów i pożyczek;
• nieopłaconych rachunków i faktur;
• zaległych składek ZUS i należności podatkowych;
• nieopłaconego abonamentu, czy też czynszu za najem mieszkania.

Za samo nieuregulowanie takich należności nie orzeka się kary pozbawienia wolności. Odpowiedzialność karna może jednak dotyczyć na przykład oszustwa przy zaciąganiu zobowiązania, czynu zabronionego związanego z egzekucją lub naruszenia przepisów karnych skarbowych.

Przykładowo jeżeli przy zaciąganiu kredytu lub pożyczki wskazano nieprawdziwe dane albo przedłożono podrobione zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach.

Udaremnianie egzekucji

Art. 300 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za określone działania dłużnika, który w warunkach opisanych w tym przepisie udaremnia lub uszczupla zaspokojenie wierzyciela, na przykład przez ukrywanie, zbywanie lub obciążanie składników majątku. Nie każda sprzedaż majątku jest przestępstwem; znaczenie mają przesłanki konkretnego czynu.

Długi, za które można iść do więzienia

Alimenty

Art. 209 § 1 Kodeksu karnego dotyczy osoby, która uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości w orzeczeniu, ugodzie lub umowie, a łączna wysokość zaległości osiąga równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych albo opóźnienie świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej trzy miesiące. Samo istnienie zaległości nie przesądza jeszcze o popełnieniu przestępstwa.

Za czyn z art. 209 § 1 ustawa przewiduje między innymi karę pozbawienia wolności do roku. Jeżeli zachowanie sprawcy naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, art. 209 § 1a przewiduje surowszą sankcję, do dwóch lat pozbawienia wolności. O rodzaju kary w konkretnej sprawie rozstrzyga sąd.

Kara grzywny

Grzywna orzeczona przez sąd nie jest zwykłym długiem z kredytu. Jeżeli nie zostanie uiszczona i nie uda się jej ściągnąć ani wykonać w formie przewidzianej przepisami, sąd może zarządzić zastępczą karę pozbawienia wolności na warunkach Kodeksu karnego wykonawczego. Inne zasady dotyczą grzywien za wykroczenia, gdzie przepisy przewidują zastępczą karę aresztu. Nie ma jednej reguły „30 dni” dla każdej grzywny.

W upadłości konsumenckiej nie podlegają umorzeniu zobowiązania alimentacyjne oraz kary grzywny orzeczone przez sąd (art. 491²¹ ust. 2 Prawa upadłościowego). Skutki upadłości dla pozostałych należności związanych z czynem zabronionym zależą od rodzaju obowiązku i podstawy jego powstania.

Podsumowanie: kiedy dług wiąże się z odpowiedzialnością karną?

Wedle obowiązujących przepisów sam fakt posiadania zadłużenia nie stanowi wystarczającej podstawy do tego, aby pozbawić wolności dłużnika.

Postępowanie egzekucyjne i upadłość konsumencka dotyczą spłaty lub oddłużenia, natomiast kara może być następstwem odrębnego czynu zabronionego albo sposobu wykonania orzeczonej grzywny.

Konsekwencje karne mogą wynikać z czynów opisanych w Kodeksie karnym; zastępcza kara za niezapłaconą grzywnę wynika z odrębnych zasad wykonania orzeczenia.

Czytaj także: Ile trzeba mieć długów, żeby ogłosić upadłość konsumencką? · Alimenty w upadłości konsumenckiej

Podstawy prawne: Kodeks karny, art. 209 i 300; Kodeks karny wykonawczy, art. 45–47; Prawo upadłościowe, art. 491²¹.