Aktualizacja tekstu:

Pierwsza publikacja:

Mieszkanie w TBS a upadłość konsumencka – co z najmem i wkładem?

adw. Michał Hajduk
komentarze: brak

Jeśli wynajmujesz mieszkanie w TBS, samo ogłoszenie upadłości konsumenckiej nie kończy najmu. Syndyk nie sprzeda lokalu należącego do TBS. Może jednak wypowiedzieć umowę najmu. Osobną kwestią jest wkład partycypacyjny. Do masy upadłości może wejść Twoje prawo do jego zwrotu, nawet jeśli TBS nie musi jeszcze wypłacić pieniędzy.

Wejście do niskiego budynku mieszkalnego z balkonami i drzewem przed elewacją.

Co wchodzi do masy upadłości, gdy wynajmujesz mieszkanie w TBS?

Partycypacja to kwota wpłacona na pokrycie części kosztów budowy mieszkania. Nawet wysoka wpłata nie daje najemcy udziału we własności. Właścicielem wynajmowanego lokalu pozostaje towarzystwo budownictwa społecznego (TBS) lub społeczna inicjatywa mieszkaniowa (SIM). Inaczej wygląda sytuacja osoby, która przed upadłością wykupiła lokal na własność. Takie mieszkanie może podlegać sprzedaży przez syndyka.

Zacznij od dwóch dokumentów. W umowie najmu sprawdź, kto jest najemcą. W umowie partycypacji i aneksach sprawdź, komu przysługuje zwrot wkładu. Jeżeli obie umowy podpisały różne osoby, odpowiedź na każde z tych pytań może być inna. Syndyk ustala, jakie prawa majątkowe przysługują upadłemu (art. 61–63 Prawa upadłościowego). Kaucję, która zabezpiecza należności z najmu, rozlicza się oddzielnie.

Przykład. Matka zawarła umowę partycypacji i zachowała prawo do zwrotu pieniędzy. Jedyną najemczynią jest córka. W razie upadłości matki syndyk może badać jej roszczenia wobec TBS. Artykuł 110 Prawa upadłościowego nie daje mu w tej sytuacji podstawy do wypowiedzenia najmu córki.

Kiedy TBS musi zwrócić wkład partycypacyjny?

Jeżeli do Twojej umowy ma zastosowanie art. 29a ust. 3 ustawy o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa, zwrot wkładu wymaga zakończenia najmu i opróżnienia mieszkania. TBS ma na wypłatę najwyżej 12 miesięcy od dnia opróżnienia lokalu. Umowa może przewidywać wcześniejszy zwrot w dniu podpisania umowy z kolejnym najemcą (art. 29a ust. 4). Zachowaj protokół zdania mieszkania. Pomoże ustalić, od kiedy liczyć termin.

Te zasady dotyczą partycypacji najemcy w budowie lokalu z wykorzystaniem finansowania zwrotnego lub kredytu BGK udzielonego na podstawie wniosku złożonego do 30 września 2009 r. Przy starszych inwestycjach znaczenie ma również data wstępnego wniosku o kredyt z Krajowego Funduszu Mieszkaniowego. Poproś TBS o podstawę rozliczenia, przewidywaną kwotę i termin wypłaty. Kwota należna po zdaniu lokalu może się różnić od pierwotnej wpłaty. Przepis przejściowy z 2004 r. (art. 4 ust. 1).

Co jeśli wyprowadzi się tylko jedna osoba? W sprawie byłych partnerów oboje pozostali stronami umów z TBS, a jedno z nich nadal mieszkało w lokalu. Sąd uznał, że sama wyprowadzka drugiej osoby nie wystarczała do rozliczenia wkładu z TBS. Wyrok SR Szczecin-Centrum w Szczecinie z 12 kwietnia 2022 r., III C 404/21.

Przy umowie sprzed lat warto uzyskać także regulamin TBS i jego późniejsze wersje. W sprawie umowy zawartej w 2002 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach uznał, że jej postanowienia pozwalały partycypantce skorzystać z późniejszych, korzystniejszych zasad zwrotu. Wyrok z 7 lutego 2018 r., III Ca 1721/17.

Jak wpisać wkład TBS do wykazu majątku?

Podaj nazwę TBS, datę umowy, kwotę wpłaty i szacunkową wartość prawa do zwrotu. Wskaż, kto jest uprawniony i czy najem trwa. Jeśli TBS nie podał jeszcze kwoty rozliczenia, wyraźnie odróżnij własny szacunek od potwierdzonej należności.

„Na podstawie umowy z 2018 r. wpłaciłem do TBS 60 000 zł tytułem partycypacji. Nadal wynajmuję i zajmuję mieszkanie. Prawo do zwrotu przysługuje mi zgodnie z umową. Jego wartość szacuję na 60 000 zł na podstawie kwoty wpłaty. TBS nie przedstawił jeszcze wyliczenia”.

Czy syndyk może wypowiedzieć umowę najmu mieszkania w TBS?

Tak. Syndyk może wypowiedzieć najem, jeżeli w dniu ogłoszenia upadłości mieszkanie było już wydane najemcy. Dotyczy to także umowy na czas oznaczony, której sam najemca nie mógł wcześniej wypowiedzieć (art. 110 ust. 3 w zw. z art. 491² ust. 1 Prawa upadłościowego). Zanim syndyk złoży wypowiedzenie w TBS, powinien ocenić, ile wierzyciele mogą rzeczywiście odzyskać.

Sąd Najwyższy wyjaśnił to na przykładzie lokalu użytkowego wynajętego na dziesięć lat. Syndyk mógł wypowiedzieć umowę, ponieważ takie uprawnienie dawała mu ustawa. W sprawie mieszkania w TBS pozostaje jeszcze pytanie, czy zakończenie najmu przyniesie wierzycielom korzyść. Wyrok SN z 12 kwietnia 2013 r., IV CSK 591/12.

Ile wynosi okres wypowiedzenia najmu mieszkania?

Przy najmie mieszkania na czas nieoznaczony z czynszem płatnym co miesiąc termin ustawowy wynosi trzy miesiące, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego (art. 688 k.c.). Syndyk może skorzystać z krótszego terminu, jeśli przewiduje go umowa.

Gdy najemca zapłacił czynsz z góry, umowa co do zasady trwa do końca opłaconego okresu. Aby zakończyć ją wcześniej, syndyk potrzebuje postanowienia sędziego-komisarza. Musi wykazać, że dalszy najem utrudniałby postępowanie. Na to postanowienie przysługuje zażalenie (art. 110 ust. 4). Wpłata partycypacji sama w sobie nie jest zapłatą czynszu z góry.

Jeżeli w dniu ogłoszenia upadłości TBS jeszcze nie wydał mieszkania najemcy, każda ze stron ma dwa miesiące od ogłoszenia upadłości na odstąpienie od umowy bez obowiązku zapłaty odszkodowania (art. 110 ust. 1–2).

Czy syndyk może wypowiedzieć samą umowę partycypacji?

Artykuł 110 dotyczy umowy najmu. Jeżeli syndyk chce zakończyć odrębną umowę partycypacji, trzeba sprawdzić, czy sama umowa przewiduje wypowiedzenie, komu przyznaje to prawo i od czego uzależnia zwrot pieniędzy. Inną możliwością jest odstąpienie przez syndyka na podstawie art. 98 Prawa upadłościowego. Wymaga ono spełnienia ustawowych przesłanek dotyczących rodzaju i stanu wykonania umowy oraz zgody sędziego-komisarza.

Czy komornik może zająć wkład TBS, a wierzyciel wypowiedzieć najem?

Komornik może zająć wierzytelność o zwrot wkładu, jeśli przysługuje ona dłużnikowi. Takie zajęcie nie rozwiązuje najmu ani nie przyspiesza wypłaty. Jeżeli pismo komornika dotyczy wyłącznie zwrotu partycypacji, nie jest ono wypowiedzeniem umowy ani wezwaniem do opróżnienia mieszkania.

Wierzyciel może wykonywać prawa dłużnika w granicach zajęcia (art. 887 § 1 w zw. z art. 902 k.p.c.). W mojej ocenie zajęcie samego roszczenia o pieniądze nie daje wierzycielowi prawa do wypowiedzenia odrębnej umowy najmu mieszkania w TBS. Jeżeli pismo dotyczy innych praw z umowy partycypacji, ich zakres trzeba ocenić na podstawie treści umowy i zawiadomienia.

W sprawie o zwrot zaliczki Sąd Najwyższy uznał, że o uprawnieniach wierzyciela decyduje to, jaką konkretnie wierzytelność zajął komornik. Sąd odmówił podjęcia uchwały i wyjaśnił tę kwestię w uzasadnieniu. Z kolei Sąd Apelacyjny w Łodzi wskazał, że wierzyciel nie mógł wypowiedzieć za dłużniczkę jej członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej. Obie sprawy pomagają ocenić granice zajęcia przez analogię. Żadna z nich nie rozstrzygała o wypowiedzeniu najmu w TBS. Postanowienie SN z 15 września 2017 r., III CZP 40/17 i wyrok SA w Łodzi z 21 lipca 2016 r., I ACa 90/16.

Co się dzieje z wcześniejszą egzekucją po ogłoszeniu upadłości? Jeśli komornik prowadził ją z wierzytelności, która weszła do masy, postępowanie egzekucyjne jest od tego dnia zawieszone z mocy prawa. Umarza się z mocy prawa, gdy postanowienie o ogłoszeniu upadłości się uprawomocni (art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego).

Kiedy sąd wyłączył z masy wkład i kaucję najemcy TBS?

W 2016 r. sędzia-komisarz w Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie rozpoznał wniosek samego syndyka. Syndyk wpisał do spisu inwentarza roszczenia najemcy o zwrot wkładu i kaucji. Ustalił jednak, że uzyskanie pieniędzy wymagałoby wypowiedzenia najmu i wyprowadzki, a kwota wypłaty pozostaje niepewna. Koszt oczekiwania na rozliczenie mógł pochłonąć więcej, niż otrzymaliby wierzyciele.

Sędzia wyłączył obie wierzytelności z masy. Wziął pod uwagę także utratę mieszkania z korzystnym czynszem. Ze zwrotu wkładu nie można było wydzielić najemcy pieniędzy na 12–24 miesiące najmu na zasadach przewidzianych przy sprzedaży własnego mieszkania lub domu. Sędzia oceniał opłacalność likwidacji w tej konkretnej sprawie. Nie rozstrzygał o skuteczności wypowiedzenia doręczonego TBS. W zanonimizowanym odpisie zachowały się rok i niepełna sygnatura X GUp […]/16 (uzasadnienie, s. 1–3).

Obecnie przy rozważaniu wyłączenia takiej wierzytelności znaczenie mają art. 315 i art. 334 ust. 1 Prawa upadłościowego. Trzeba wykazać łącznie, że prawa nie można zbyć zgodnie z ustawą i że koszty jego dalszego pozostawania w masie byłyby niekorzystne dla wierzycieli.

Co zrobić po otrzymaniu pisma od syndyka w sprawie mieszkania TBS?

  1. Ustal, na jakim etapie jest sprawa. Wpis do spisu inwentarza, wybór sposobu likwidacji i doręczenie TBS wypowiedzenia to trzy różne zdarzenia. Zachowaj pismo z datą odbioru. Zapytaj TBS, czy otrzymał już wypowiedzenie, kto je podpisał i kiedy je doręczono.
  2. Uzyskaj wyliczenie od TBS. Poproś o wskazanie osoby uprawnionej do zwrotu, kwoty po rozliczeniu i najwcześniejszego terminu wypłaty. Do pisma do syndyka dołącz obie umowy, aneksy oraz potwierdzenia wpłat. Jeśli lokal został zdany, dołącz protokół.
  3. Pokaż koszt przeprowadzki. Zestaw obecny czynsz z dwiema lub trzema ofertami podobnych mieszkań w okolicy. Podaj, ile po przeprowadzce pozostanie rodzinie na utrzymanie i spłatę wierzycieli. Poproś syndyka, by przed wypowiedzeniem uwzględnił te liczby oraz koszt oczekiwania na zwrot wkładu.

Jeżeli syndyk wybrał już sposób likwidacji, pilnuj terminu na skargę. W uproszczonej upadłości konsumenckiej skargę wnosi się do sądu upadłościowego za pośrednictwem syndyka. Na zaskarżenie dokonanej czynności masz siedem dni. Jeśli byłeś przy niej obecny lub wcześniej zawiadomiono Cię o jej terminie, termin biegnie od dnia czynności. W pozostałych wypadkach liczy się od zawiadomienia o jej dokonaniu, a gdy zawiadomienia nie było – od chwili, gdy się o niej dowiedziałeś (art. 491¹²ᵃ ust. 4–5).

W skardze możesz wnieść o wstrzymanie likwidacji do czasu rozpoznania sprawy. Sąd może zakazać wybranego sposobu likwidacji, gdy jest on sprzeczny z prawem albo prowadziłby do pokrzywdzenia upadłego lub wierzycieli (art. 491¹¹ᵃ ust. 3–4). Samo wniesienie skargi nie wstrzymuje likwidacji ani nie cofa wypowiedzenia już doręczonego TBS. Jak sporządzić skargę na czynności syndyka.

Jak poprosić TBS o wyliczenie zwrotu wkładu?

Proszę o informację, komu według Państwa dokumentacji przysługuje prawo do zwrotu partycypacji z umowy nr […] dotyczącej lokalu przy […]. Proszę o szacunkowe wyliczenie kwoty do zwrotu przy założeniu, że najem zakończy się, a mieszkanie zostanie opróżnione w dniu […]. Proszę wskazać podstawę wyliczenia i przewidywany termin wypłaty. Proszę również o osobne podanie salda kaucji. Pytam o warunki rozliczenia. Umowa najmu nadal trwa.

Jeśli po zakończeniu najmu szukasz kolejnego mieszkania, sprawdź, kto może podpisać nową umowę najmu po ogłoszeniu upadłości.

Podstawa prawna

Prawo upadłościowe · Ustawa o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa · Kodeks cywilny · Kodeks postępowania cywilnego.

Stan prawny na 19 listopada 2026 r.

Masz pytania o upadłość konsumencką?

Zapraszam na moją grupę na Facebooku i kanał YouTube. Sprawdź grupę i poradniki wideo.

Dodaj komentarz

Zanim dodasz komentarz: administratorem danych jest adwokat Michał Hajduk, ul. Lelewela 23/6, 53-505 Wrocław, mh@kancelariamh.pl. Dane służą prowadzeniu i moderacji dyskusji oraz ochronie przed spamem (art. 6 ust. 1 lit. f RODO). Publiczne są zatwierdzona treść, nazwa autora, data i ewentualny adres strony; e-mail i IP nie są publicznie wyświetlane. Możesz użyć pseudonimu. Nie zamieszczaj danych poufnych, dokumentów ani danych innych osób. Szczegóły i prawa: polityka prywatności. Zasady moderacji: regulamin bloga.

Zaznaczenie pola zapamiętania danych jest dobrowolne i dotyczy wyłącznie ułatwienia kolejnego komentarza.

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *