Ugoda z wierzycielem a podatek od umorzonego długu

Ugoda z wierzycielem może być podatkowo mniej korzystna niż upadłość. Umorzenie prywatnego długu w ugodzie może powodować PIT, a przy umorzeniu w związku z upadłością ustawa przewiduje zwolnienie. ^{[1], [2]} W jednym z poniższych wariantów spłata 20 tys. zł i dodatkowy PIT 17,6 tys. zł dają łącznie 37,6 tys. zł kosztu.

Poradnik dotyczy ugody w sprawie prywatnego kredytu lub pożyczki, zawieranej poza upadłością. Odrębną procedurą jest układ konsumencki z wierzycielami.

Czy ugoda z bankiem lub funduszem powoduje podatek

Nie każda ugoda z bankiem lub funduszem oznacza podatek do zapłaty. PIT może wystąpić przy umorzeniu rzeczywiście należnego kapitału lub odsetek, jeżeli nie przysługuje zwolnienie ani zaniechanie poboru podatku. Przychodem jest korzyść polegająca na zniesieniu obowiązku spłaty. ^[2]

Przychód może powstać, mimo że nie otrzymujesz pieniędzy na konto. Dlatego zgromadzenie środków na spłatę ugody nie wystarcza, jeżeli później zabraknie ich na rozliczenie z urzędem skarbowym.

Nabycie wierzytelności przez fundusz samo w sobie nie wyłącza podatku przy późniejszym umorzeniu. Trzeba ustalić, czy porozumienie obejmuje należny kapitał i odsetki, czy także sporne opłaty, których zasadność kwestionujesz.

Jak obliczyć pełny koszt ugody z wierzycielem

Pełny koszt ugody = spłata na rzecz wierzyciela + dodatkowy PIT + pozostałe koszty wykonania porozumienia.

Dodatkowy PIT to różnica między rocznym podatkiem po uwzględnieniu umorzenia a podatkiem należnym bez niego. Nie doliczaj całego podatku rocznego: część wynika z innych dochodów i byłaby należna także bez ugody. Jeżeli przysługuje pełne zwolnienie lub zaniechanie poboru, samo umorzenie nie zwiększy kwoty PIT do zapłaty.

Ile kosztuje ugoda na 20 tys. zł po doliczeniu PIT

Przyjmijmy, że osoba zadłużona zawiera ugodę dotyczącą prywatnego kredytu gotówkowego. Dług wynosi 100 tys. zł, spłata ugodowa 20 tys. zł, a umorzenie 80 tys. zł. Cała umorzona kwota jest opodatkowanym przychodem, bez zastosowania zwolnienia lub zaniechania poboru podatku. Przykład zakłada brak innych kosztów wykonania ugody.

We wszystkich wariantach umorzenie następuje w całości w 2026 r. Podatnik rozlicza się indywidualnie według skali, bez dodatkowych ulg. ^[3] Różni się tylko podstawa PIT z pozostałych dochodów za cały rok, po właściwych kosztach i odliczeniach. To nie jest wynagrodzenie brutto ani dochód osiągnięty wyłącznie do dnia podpisania ugody.

Obliczenie środkowego wariantu według skali PIT obowiązującej w 2026 r.: 80 000 zł × 12% − 3 600 zł = 6 000 zł podatku bez ugody. Po doliczeniu umorzenia podstawa wynosi 160 000 zł, a podatek: 10 800 zł + 40 000 zł × 32% = 23 600 zł. Wzrost PIT wynosi 17 600 zł. ^[3]

W środkowym wariancie dłużnik nadal uzyskuje korzyść z ugody: koszt zamknięcia sprawy wynosi 37 600 zł, a oszczędność względem długu 100 tys. zł to 62 400 zł. Ocena oferty wyłącznie na podstawie obiecanego umorzenia 80% zadłużenia pomija istotną część rachunku.

To przykład, a nie stała stawka podatku od umorzenia. Wynik zależy od pozostałych dochodów, odliczeń i sposobu rozliczenia. Kwota umorzenia może też spowodować przekroczenie progu 120 tys. zł. Wówczas stawka 32% obejmuje nadwyżkę ponad próg, a nie automatycznie całą umorzoną należność. ^[3]

Czy brak innych dochodów zwalnia z PIT po ugodzie

Nie. W pierwszym wariancie podatnik w całym roku nie ma innych dochodów rozliczanych według skali, lecz uzyskuje 80 tys. zł opodatkowanego przychodu z umorzenia. Po uwzględnieniu kwoty wolnej 30 tys. zł PIT wynosi 6 tys. zł. ^[3]

Podatek po ugodzie i po oddłużeniu w upadłości

Dla zobowiązań prywatnych umarzanych w związku z postępowaniem upadłościowym podstawą zwolnienia jest art. 21 ust. 1 pkt 142 ustawy o PIT. ^[1] Jeżeli opisane w przykładzie 80 tys. zł zostałoby umorzone w warunkach tego przepisu, od samego umorzenia nie byłoby PIT do zapłaty. Zwykła ugoda z wierzycielem wymaga sprawdzenia własnej podstawy do zastosowania preferencji podatkowej.

Szczegółowe zasady zwolnienia oraz odrębne traktowanie dawnych długów firmowych wyjaśniam w artykule umorzenie długów w upadłości konsumenckiej a podatek PIT. Przy porównaniu ugody z upadłością trzeba osobno uwzględnić koszty postępowania upadłościowego i skutki dla majątku.

Kiedy ugoda może być mniej opłacalna od upadłości

Ryzyko jest szczególnie istotne, gdy propozycja obejmuje umorzenie znacznej części prywatnego zadłużenia, nie ma podstaw do zwolnienia lub zaniechania poboru PIT, a dłużnik nie dysponuje rezerwą na podatek. Ugoda może wtedy zakończyć spór z dotychczasowym wierzycielem, lecz pozostawić do zapłaty należność wobec urzędu skarbowego.

W środkowym wariancie z tabeli pełny koszt ugody wynosi 37 600 zł. Jeżeli pełny ekonomiczny koszt upadłości dla tego samego zakresu zadłużenia mieściłby się między 20 000 zł a 37 600 zł, pominięcie PIT wskazywałoby na tańszą ugodę. Doliczenie podatku odwróciłoby wynik. Koszt upadłości trzeba ustalić osobno dla konkretnej sprawy.

Przy porównaniu trzeba uwzględnić wszystkie długi. Porozumienie z jednym funduszem nie rozwiązuje problemu pozostałych wierzycieli. Nawet spora obniżka jednej należności nie przywróci zdolności do spłaty, jeśli suma pozostałych rat nadal przekracza możliwości domowego budżetu.

Upadłość również ma konsekwencje finansowe. Może wiązać się z likwidacją majątku, przeznaczaniem części dochodów na rzecz wierzycieli i wykonywaniem planu spłaty. Nie wszystkie zobowiązania podlegają umorzeniu, czego przykładem są alimenty. ^[6] Dlatego brak PIT od umorzenia nie wystarcza do przesądzenia, że upadłość będzie korzystniejsza w każdej sprawie.

Kiedy umorzenie kredytu mieszkaniowego nie powoduje zapłaty PIT

Nie każda ugoda poza upadłością oznacza konieczność zapłaty PIT. Dla części kredytów mieszkaniowych obowiązuje zaniechanie poboru podatku na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. W aktualnym brzmieniu obejmuje ono wskazane w rozporządzeniu przychody uzyskane do 31 grudnia 2026 r. ^[4]

Konieczne jest spełnienie warunków dotyczących m.in. udzielenia kredytu przed 15 stycznia 2015 r. przez uprawniony podmiot podlegający nadzorowi, zabezpieczenia hipotecznego, celu mieszkaniowego oraz jednej inwestycji mieszkaniowej. Znaczenie ma również to, czy podatnik korzystał wcześniej z takiego zaniechania w odniesieniu do innej inwestycji. Przy finansowaniu mieszanym ochrona może obejmować tylko odpowiednią część umorzenia. ^[4]

Rozwiązanie to nie ogranicza się do kredytów frankowych, ale nie jest też powszechną ulgą dla wszystkich kredytobiorców. Nie można zakładać, że zwykły kredyt gotówkowy lub pożyczka konsumpcyjna spełnia te warunki. ^[4]

Kto rozlicza podatek po ugodzie z wierzycielem

Podatek po ugodzie co do zasady rozlicza dłużnik w rocznym zeznaniu PIT. Umorzenie prywatnego długu jest zazwyczaj przychodem z innych źródeł. Informacja PIT-11 od banku lub funduszu nie oznacza, że wierzyciel potrącił podatek i wpłacił go za Ciebie. ^[1]

Brak informacji od wierzyciela nie przesądza o braku obowiązku podatkowego. Tak samo otrzymanie PIT-11 nie oznacza, że wykazana w nim kwota jest bezspornie prawidłowa. Trzeba sprawdzić treść ugody oraz charakter i wysokość rzeczywiście umorzonego zobowiązania.

W którym roku rozliczyć PIT po ugodzie

Przychód z umorzenia uwzględnia się w rozliczeniu za rok, w którym zwolnienie z długu stało się skuteczne. Sama data podpisania ugody może nie wystarczyć do ustalenia tego roku. Jeżeli umorzenie zależy od spłaty ostatniej raty, trzeba uwzględnić ten warunek. ^{[1], [5]}

Raty ugody nie oznaczają automatycznie, że umorzona kwota dzieli się na przychody z kilku lat. Sprawdź, kiedy i w jakiej części zobowiązanie rzeczywiście wygasa.

Czy każda obniżka żądania wierzyciela jest opodatkowana

Nie. Ugoda może służyć zarówno zwolnieniu z istniejącego długu, jak i zakończeniu sporu o to, czy określona należność w ogóle przysługuje. Kodeks cywilny rozróżnia ugodę jako wzajemne ustępstwa stron oraz zwolnienie z długu przyjęte przez dłużnika. ^[5]

Nie można automatycznie uznać za przychód nominalnej wartości opłat, które w ogóle nie były należne. Odrębnej oceny wymagają również rozliczenia nieważnej umowy oraz rezygnacja z naliczania odsetek na przyszłość. Podatek zależy od rzeczywistej treści i skutku porozumienia, a nie od samej nazwy „ugoda”.

Co ustalić przed podpisaniem ugody z bankiem lub funduszem

1. Ustal saldo i podstawę długu. Oddziel kapitał, należne odsetki, opłaty oraz kwoty, których zasadność kwestionujesz.
2. Sprawdź zakres umorzenia i warunki jego skuteczności. Czy dług wygasa przy podpisaniu ugody, czy dopiero po terminowej spłacie ustalonej kwoty?
3. Zweryfikuj podstawę ewentualnego zwolnienia lub zaniechania poboru podatku. Sama nazwa „ugoda” nie zastępuje ustawowych warunków.
4. Oblicz przewidywany wzrost rocznego PIT przy swoich pozostałych dochodach. Porównaj podatek bez umorzenia i po jego doliczeniu.
5. Sprawdź, czy po spłacie ugody i podatku wystarczy środków na utrzymanie rodziny oraz zobowiązania wobec pozostałych wierzycieli.

Otrzymałeś propozycję ugody? Przygotuj jej projekt, saldo zadłużenia oraz informacje o pozostałych długach i rocznych dochodach. Zobacz, co obejmuje analiza sytuacji dłużnika przed wyborem sposobu oddłużenia.

Podstawy prawne i źródła

[1] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 11 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 142, art. 27 ust. 1, art. 42a ust. 1 i art. 45 ust. 1. Tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu z 16 września 2026 r. Źródło

[2] Ministerstwo Finansów, odpowiedź na zgłoszenie „Umorzenie od kredytu”, nr 113875. Wyjaśnienie przychodu z umorzenia kapitału i należnych odsetek. Źródło

[3] Ministerstwo Finansów, Stawki i limity PIT. Skala 12% i 32%, próg 120 tys. zł oraz kwota zmniejszająca podatek 3600 zł. Źródło

[4] Rozporządzenie Ministra Finansów z 11 marca 2022 r. dotyczące zaniechania poboru podatku przy kredytach mieszkaniowych, tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1672, § 1, § 3 i § 4. Źródło

[5] Kodeks cywilny, art. 508 oraz art. 917. Tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu z 16 października 2026 r. Źródło

[6] Prawo upadłościowe, w szczególności art. 62–63 oraz art. 491¹⁵–491²¹. Tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu z 9 października 2026 r. Źródło