Tak – w świetle najnowszej linii orzeczniczej należności wobec organu z tytułu świadczeń wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego mogą zostać umorzone w upadłości konsumenckiej. Dotyczy to jednak zasadniczo długu powstałego przed ogłoszeniem upadłości i następuje dopiero po uzyskaniu oddłużenia. Inaczej traktuje się zaległe alimenty należne bezpośrednio dziecku lub innej osobie uprawnionej – te nie podlegają umorzeniu.
To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie. Potoczne określenie „dług alimentacyjny” może bowiem obejmować dwie różne wierzytelności, które mają innych wierzycieli, inną podstawę prawną i – zgodnie z nowszym orzecznictwem – inne skutki w upadłości konsumenckiej.
Najważniejsze wnioski
zaległe alimenty należne dziecku, byłemu małżonkowi albo innej osobie uprawnionej nie podlegają umorzeniu;
należność gminy lub innego właściwego organu z tytułu świadczeń wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego może podlegać oddłużeniu;
umorzeniem mogą zostać objęte co do zasady należności powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości;
samo postanowienie o ogłoszeniu upadłości nie powoduje jeszcze umorzenia długu;
wierzyciela i całą należność należy rzetelnie wskazać we wniosku oraz dokumentacji postępowania.
Alimenty i dług wobec Funduszu Alimentacyjnego to nie ta sama wierzytelność
Najpierw trzeba ustalić, komu dłużnik jest winien pieniądze i z jakiego tytułu.
| Rodzaj długu | Wierzyciel | Podstawa zobowiązania | Czy może zostać umorzony? |
|---|---|---|---|
| Zaległe alimenty | dziecko, były małżonek albo inna osoba uprawniona | wyrok, ugoda lub inny tytuł ustalający alimenty | nie |
| Zwrot świadczeń wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego | organ właściwy wierzyciela, najczęściej gmina reprezentowana przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta | art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów | według nowszego orzecznictwa – tak, w zakresie należności sprzed ogłoszenia upadłości |
| Świadczenia wypłacone po ogłoszeniu upadłości | właściwy organ | kolejne wypłaty z Funduszu Alimentacyjnego | nie są objęte oddłużeniem dotyczącym wcześniejszych zobowiązań |
Jeżeli rodzic nie płaci zasądzonych alimentów, świadczenie może zostać wypłacone osobie uprawnionej ze środków publicznych. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik ma następnie obowiązek zwrócić właściwemu organowi równowartość wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami.
Nie oznacza to jednak, że gmina staje się dzieckiem lub inną osobą uprawnioną do alimentów. Powstaje odrębne, ustawowe zobowiązanie dłużnika wobec podmiotu publicznego.
Dlaczego art. 49121 Prawa upadłościowego budzi wątpliwości?
Zgodnie z art. 49121 ust. 2 Prawa upadłościowego umorzeniu nie podlegają między innymi zobowiązania o charakterze alimentacyjnym. Bezsporne jest więc, że upadłość konsumencka nie umorzy zaległych alimentów należnych bezpośrednio osobie uprawnionej.
Spór dotyczył natomiast tego, czy taki sam „alimentacyjny charakter” ma obowiązek zwrotu pieniędzy wypłaconych wcześniej przez Fundusz Alimentacyjny.
Za odróżnieniem obu należności przemawiają przede wszystkim cztery argumenty:
-
wierzycielem alimentów jest osoba uprawniona, natomiast wierzycielem należności z tytułu wypłaconych świadczeń jest właściwy organ.
-
alimenty wynikają ze stosunku rodzinnego i służą bieżącemu utrzymaniu uprawnionego. Obowiązek zwrotu świadczeń powstaje na podstawie ustawy w związku z wypłatą środków publicznych.
-
należność organu ma charakter restytucyjny – prowadzi do odzyskania pieniędzy wyłożonych przez państwo lub samorząd.
-
organ nie nabywa po prostu osobistej wierzytelności alimentacyjnej dziecka. Ma własne roszczenie publicznoprawne określone w ustawie.
W rezultacie dobrze uzasadniony jest pogląd, że należność organu nie jest „zobowiązaniem o charakterze alimentacyjnym” w rozumieniu wyjątku z art. 49121 ust. 2 Prawa upadłościowego.
Co wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych?
Istotne znaczenie ma wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 listopada 2022 r. (sygn. akt II SA/Rz 834/22). Sąd odróżnił obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego od zobowiązania alimentacyjnego wobec osoby uprawnionej. Przyjął, że ustawowe wyłączenie z oddłużenia nie obejmuje automatycznie należności organu.
Stanowisko to zostało następnie rozwinięte w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 12 grudnia 2023 r. (sygn. akt II SA/Rz 1215/23), wydanym w dalszym toku tej sprawy. Sąd uznał, że skoro wcześniejsza należność wobec gminy została objęta prawomocnym oddłużeniem, organ nie może ponownie rozstrzygać o jej uznaniowym umorzeniu tak, jakby nadal istniała.
Wniosek praktyczny jest następujący: należność wobec właściwego organu za świadczenia wypłacone przed ogłoszeniem upadłości może zostać objęta skutkiem oddłużenia, mimo że bezpośrednie zaległości alimentacyjne wobec dziecka nadal pozostaną do zapłaty.
Trzeba jednak zachować ostrożność. Zagadnienie to nie zostało dotąd rozstrzygnięte uchwałą Sądu Najwyższego odnoszącą się wprost do art. 49121 Prawa upadłościowego, a w praktyce występowały również odmienne oceny. Dlatego w konkretnej sprawie należy przeanalizować treść decyzji organu, daty wypłat, sposób ujęcia wierzytelności oraz dokładną treść postanowienia oddłużeniowego.
Samo ogłoszenie upadłości nie umarza długu
To jeden z najczęstszych błędów. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości otwiera postępowanie, ale nie stanowi jeszcze ostatecznego oddłużenia.
Do umorzenia niezaspokojonych zobowiązań dochodzi dopiero na podstawie odpowiedniego postanowienia sądu, na przykład po wykonaniu planu spłaty wierzycieli albo w razie umorzenia zobowiązań bez ustalania planu spłaty. Dopóki takie rozstrzygnięcie nie zostanie wydane i nie stanie się prawomocne, nie można twierdzić, że należność wobec organu już wygasła.
Poszczególne etapy postępowania wywołują odmienne skutki:
| Etap postępowania | Co oznacza? | Skutek dla należności organu za wypłaty z Funduszu Alimentacyjnego |
|---|---|---|
| Ogłoszenie upadłości | Rozpoczyna właściwe postępowanie upadłościowe | Nie umarza długu automatycznie |
| Ustalenie planu spłaty | Określa, w jakim zakresie i przez jaki czas upadły ma spłacać wierzycieli | Należność organu może zostać uwzględniona w planie i częściowo zaspokojona |
| Wykonanie planu spłaty i stwierdzenie jego wykonania | Kończy realizację obowiązków określonych przez sąd | Niezaspokojona część należności sprzed ogłoszenia upadłości może zostać umorzona |
| Umorzenie zobowiązań bez ustalenia planu spłaty | Sąd oddłuża upadłego bez nakładania obowiązku dalszych spłat | Należność sprzed ogłoszenia upadłości może zostać umorzona od razu po uprawomocnieniu się postanowienia |
Która część długu może zostać objęta oddłużeniem?
Znaczenie ma data powstania należności. W praktyce trzeba rozdzielić świadczenia wypłacone przed ogłoszeniem upadłości od świadczeń wypłaconych później.
Przykład
Sąd ogłosił upadłość konsumenta w dniu 01 lutego 2024 r. Właściwy organ wypłacał świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego zarówno przed tą datą, jak i po niej.
| Część zadłużenia | Kiedy powstała? | Skutek oddłużenia |
|---|---|---|
| Należność organu odpowiadająca świadczeniom wypłaconym do 31 stycznia 2024 r. | Przed ogłoszeniem upadłości | Może zostać objęta późniejszym umorzeniem |
| Należność organu wynikająca ze świadczeń wypłaconych od 1 lutego 2024 r. | W dniu ogłoszenia upadłości lub później | Jest nowym zobowiązaniem i nie zostanie usunięta przez oddłużenie dotyczące wcześniejszych długów |
| Zaległe alimenty należne bezpośrednio dziecku | Przed ogłoszeniem upadłości | Nie podlegają umorzeniu |
| Bieżące alimenty należne bezpośrednio dziecku | Po ogłoszeniu upadłości | Nadal muszą być regulowane |
Przy rozliczeniu potrzebna jest więc historia wypłat oraz zestawienie należności z podziałem na okres sprzed ogłoszenia upadłości i okres późniejszy.
Czy trzeba wpisać Fundusz Alimentacyjny do wniosku o upadłość?
Tak. Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, a dokładnie załączony do niego spis wierzycieli, nie powinien ograniczać się przy oznaczaniu wierzyciela z tytułu należności funduszu jedynie do sformułowania „Fundusz Alimentacyjny”. Trzeba wskazać właściwy organ zgodnie z posiadanymi decyzjami, wysokość należności oraz okres jej powstania.
Najlepiej przygotować:
-
decyzje i informacje wydane przez właściwy organ;
-
aktualne zestawienie kapitału i odsetek;
-
pisma od komornika wraz z sygnaturą postępowania;
-
wykaz wypłat świadczeń z podziałem na poszczególne okresy;
-
informację o bezpośrednich zaległościach alimentacyjnych wobec osoby uprawnionej.
Celowe niewskazanie zobowiązania może mieć poważne skutki. Art. 49121 ust. 2 Prawa upadłościowego wyłącza z umorzenia zobowiązania, które upadły umyślnie ukrył, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu. Nawet jeśli dłużnik uważa, że konkretna należność powinna zostać umorzona, powinien ją ujawnić i pozwolić organom postępowania prawidłowo ją zakwalifikować.
Co zrobić, gdy egzekucja trwa mimo prawomocnego oddłużenia?
Najpierw trzeba sprawdzić, czego dokładnie dotyczy egzekwowana kwota. Jedno postępowanie może obejmować kilka odmiennie traktowanych składników:
| Składnik egzekwowanej kwoty | Czy może pozostać po oddłużeniu? | Co należy sprawdzić? |
|---|---|---|
| Alimenty należne bezpośrednio osobie uprawnionej | Tak | Saldo alimentów bieżących i zaległych oraz wpłaty zaliczone na ich poczet |
| Należność organu za świadczenia wypłacone przed ogłoszeniem upadłości | Według nowszego orzecznictwa nie, jeżeli została objęta prawomocnym oddłużeniem | Daty wypłat, treść decyzji organu i zakres postanowienia oddłużeniowego |
| Należność organu powstała po ogłoszeniu upadłości | Tak | Dokładne okresy, za które organ wypłacił świadczenia |
| Odsetki i koszty | Zależy od należności, do której są przypisane | Sposób rozliczenia wpłat i wyliczenie należności przez wierzyciela lub komornika |
Jeżeli prawomocne postanowienie o oddłużeniu obejmuje należność organu za okres sprzed ogłoszenia upadłości, należy przedstawić je wierzycielowi oraz komornikowi i zażądać odpowiedniego ograniczenia lub zakończenia egzekucji w tej części. Sposób działania zależy od treści tytułu wykonawczego, postanowienia sądu upadłościowego i aktualnego stanu postępowania egzekucyjnego. Dlatego też każdą sytuację należy dokładnie przeanalizować, a w bardziej skomplikowanych sytuacjach może okazać się niezbędna pomoc adwokata w upadłości konsumenckiej.
Nie należy natomiast zakładać, że umorzenie należności organu usuwa również dług wobec dziecka. Są to odrębne wierzytelności.
Brak przedawnienia a umorzenie w upadłości – to dwie różne kwestie
Uchwała Sądu Najwyższego z 30 lipca 2025 r. (sygn. akt III CZP 16/25), bywa przedstawiana jako argument na to, że długu wobec Funduszu Alimentacyjnego „nie można się pozbyć”. To zbyt daleko idący wniosek.
Uchwała dotyczyła obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z dawnego, zlikwidowanego Funduszu Alimentacyjnego i między innymi kwestii przedawnienia oraz umorzenia bezskutecznej egzekucji. Sąd Najwyższy nie rozstrzygał w niej wprost, czy należność organu podlega oddłużeniu na podstawie art. 49121 Prawa upadłościowego.
Nieprzedawnialność należności nie oznacza automatycznie jej nieumarzalności w postępowaniu upadłościowym. Przedawnienie i oddłużenie to dwie odrębne instytucje prawne.
Fundusz alimentacyjny a upadłość konsumencka – podsumowanie
W świetle nowszego orzecznictwa należy odróżnić bezpośrednie zobowiązania alimentacyjne od obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych przez Fundusz Alimentacyjny.
Zaległe alimenty wobec dziecka lub innej osoby uprawnionej nie zostaną umorzone. Natomiast należność właściwego organu za świadczenia wypłacone przed ogłoszeniem upadłości może zostać objęta oddłużeniem jako odrębne zobowiązanie publicznoprawne. Nie następuje to jednak już w chwili ogłoszenia upadłości. Decydujące znaczenie ma prawomocne postanowienie prowadzące do umorzenia niezaspokojonych zobowiązań oraz zakres objętych nim należności.
Każda sprawa wymaga sprawdzenia co najmniej czterech elementów: wierzyciela, podstawy prawnej długu, dat wypłat świadczeń oraz treści orzeczeń wydanych w postępowaniu upadłościowym.
Najczęściej zadawane pytania
Czy upadłość konsumencka umarza zaległe alimenty na dziecko?
Nie. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym zostały wprost wyłączone z umorzenia przez art. 49121 ust. 2 Prawa upadłościowego. Dotyczy to zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących.
Czy dług wobec gminy lub MOPS za wypłaty z Funduszu Alimentacyjnego jest tym samym co alimenty?
Nie. Jest to odrębna należność właściwego organu, powstająca na podstawie ustawy po wypłacie świadczeń osobie uprawnionej. Nowsze orzecznictwo uznaje, że nie ma ona charakteru alimentacyjnego w rozumieniu wyłączenia z oddłużenia.
Czy samo ogłoszenie upadłości zatrzymuje i umarza ten dług?
Nie. Ogłoszenie upadłości rozpoczyna postępowanie. Umorzenie niezaspokojonych zobowiązań wymaga późniejszego, prawomocnego rozstrzygnięcia sądu w przedmiocie oddłużenia i jego warunków. Jeżeli sąd ustali plan spłaty wierzycieli, to oddłużenie następuje dopiero po stwierdzeniu jego wykonania przez sąd upadłościowy.
Czy umorzone mogą zostać świadczenia wypłacone po ogłoszeniu upadłości?
Nie w ramach oddłużenia odnoszącego się do zobowiązań powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości. Należności wynikające z późniejszych wypłat trzeba wyodrębnić.
Co zrobić, jeśli należność wobec organu nie została wpisana do wniosku?
Należy niezwłocznie uzupełnić informacje przekazane syndykowi i sądowi. Szczególnie niebezpieczne jest umyślne ukrycie długu, ponieważ w warunkach określonych w art. 49121 ust. 2 może ono wyłączyć zobowiązanie z umorzenia.
Czy po uchwale Sądu Najwyższego III CZP 16/25 dług wobec Funduszu nigdy nie może zostać umorzony?
Nie. Uchwała dotyczyła przede wszystkim przedawnienia roszczeń dawnego Funduszu oraz zagadnień egzekucyjnych. Nie rozstrzygnęła bezpośrednio skutków oddłużenia konsumenckiego na podstawie art. 491^21 Prawa upadłościowego.
Stan prawny: 16 września 2026 r.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
Podstawy prawne i orzecznictwo
-
Ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 913.
-
Ustawa z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 438, w szczególności art. 27 i 30.
-
Wyrok WSA w Rzeszowie z 15 listopada 2022 r., II SA/Rz 834/22.
-
Wyrok WSA w Rzeszowie z 12 grudnia 2023 r., II SA/Rz 1215/23.
Dołącz do dyskusji na forum!
Zachęcam do zadawania pytań na forum o upadłości konsumenckiej. Przejdź do strony >>