Upadłość konsumencka – przepisy i ustawa 2026

Przepisy o upadłości konsumenckiej znajdują się przede wszystkim w ustawie z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe. Najważniejsze regulacje dotyczące osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej zawiera część trzecia, tytuł V: art. 491¹–491²⁴. Trzeba czytać je razem z odpowiednio stosowanymi przepisami ogólnymi, w szczególności dotyczącymi niewypłacalności, masy upadłości i skutków ogłoszenia upadłości.

Autor opracowania: adwokat Michał Hajduk · Aktualizacja i weryfikacja źródeł: 30 września 2026 r.

Najważniejsze informacje: nie ma odrębnej ustawy zatytułowanej „ustawa o upadłości konsumenckiej”. Podstawą jest Prawo upadłościowe. Ogłoszenie upadłości rozpoczyna procedurę i samo w sobie nie umarza długów. O sposobie oddłużenia rozstrzyga sąd, a część zobowiązań jest ustawowo wyłączona z umorzenia.

Tekst jednolity Prawa upadłościowego: Dz.U. z 2026 r. poz. 913 · Tekst ujednolicony ustawy – urzędowy PDF

Jaka ustawa reguluje upadłość konsumencką?

Podstawę prawną stanowi Prawo upadłościowe z 28 lutego 2003 r. Określenie „upadłość konsumencka” jest powszechnie używaną nazwą postępowania wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Ustawa określa m.in. warunki ogłoszenia upadłości, obowiązki dłużnika i syndyka oraz zasady umarzania zobowiązań.

Niewypłacalność oznacza utratę zdolności wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Art. 11 ust. 1a przewiduje domniemanie takiej utraty, gdy opóźnienie przekracza trzy miesiące. Nie oznacza to, że w każdej sprawie trzeba odczekać trzy miesiące, aby móc złożyć wniosek.

Art. 491² ust. 1 nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów ogólnych, z wymienionymi w nim wyjątkami. Dlatego sam fragment art. 491¹–491²⁴ nie wystarcza do oceny wszystkich skutków upadłości. Istotne są również m.in. art. 61–63 dotyczące masy upadłości, art. 124–126 dotyczące sytuacji małżonków i art. 146 dotyczący egzekucji.

Praktyczny przebieg całej procedury omawiam w przewodniku po upadłości konsumenckiej. Na tej stronie znajdziesz przede wszystkim podstawy prawne i wskazówki, gdzie sprawdzić ich brzmienie.

Upadłość konsumencka – najważniejsze przepisy

Jakiego przepisu szukać w Prawie upadłościowym?
Zagadnienie	Podstawa prawna	Co reguluje?
Niewypłacalność	Art. 10–11	Podstawę ogłoszenia upadłości i definicję niewypłacalności.
Tryb konsumencki	Art. 491¹–491²	Zakres postępowania, stosowanie przepisów ogólnych i wymagania wniosku.
Majątek i dochód	Art. 61–63	Skład masy upadłości oraz wyłączenia, w tym ochronę części dochodów.
Koszty postępowania	Art. 491⁷	Tymczasowe pokrywanie kosztów przez Skarb Państwa, gdy brakuje środków.
Skarga na syndyka	Art. 491^12a	Skargę na czynności i zaniechania syndyka w postępowaniu objętym tym przepisem.
Odmowa oddłużenia	Art. 491^14a	Przesłanki odmowy i wyjątki związane ze słusznością lub względami humanitarnymi.
Plan spłaty	Art. 491¹⁵, 491¹⁸–491²⁰	Ustalanie planu, obowiązki upadłego oraz zmianę lub uchylenie planu.
Umorzenie bez planu	Art. 491¹⁶	Umorzenie przy trwałej niezdolności do spłat i umorzenie warunkowe.
Zakończenie spłat	Art. 491²¹	Stwierdzenie wykonania planu oraz katalog długów niepodlegających umorzeniu.
Układ konsumencki	Art. 491²⁵–491³⁸	Odrębne postępowanie o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli.

Podstawa tabeli: urzędowy tekst ujednolicony Prawa upadłościowego w ELI. Zestawienie stanowi omówienie; przy stosowaniu przepisu należy sprawdzić jego pełną treść, wyjątki i przepisy przejściowe.

Wniosek o upadłość konsumencką: przepisy, KRZ i opłata

Wymagania wniosku określa art. 491² ust. 4. Obejmują m.in. dane dłużnika, opis przyczyn niewypłacalności, pełny wykaz majątku z wyceną, spis wierzycieli z adresami, kwotami i terminami zapłaty oraz informacje o dochodach, kosztach utrzymania i określonych czynnościach majątkowych. Podanie tylko łącznej kwoty zadłużenia nie zastępuje spisu wierzycieli.

Postępowanie jest obsługiwane przez Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ). Zasadę elektronicznego wnoszenia pism określa art. 216a. Jednocześnie art. 491² ust. 3 odsyła w odniesieniu do dłużnika do art. 216aa, umożliwiając skorzystanie z przewidzianych tam sposobów złożenia pism poza systemem. Wniosek składany w formie papierowej wymaga właściwego formularza. Nie należy zatem przyjmować, że każdy konsument musi samodzielnie złożyć wniosek wyłącznie przez internet.

Opłata od wniosku wynosi 30 zł. Wynika to z art. 76a pkt 1 w związku z art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. To opłata za złożenie wniosku, a nie całkowity koszt postępowania lub pomocy prawnej.

Przed złożeniem wniosku sprawdź sąd upadłościowy właściwy dla Twojej sprawy. Jeśli potrzebujesz pomocy przy dokumentach, zobacz sporządzenie wniosku o upadłość konsumencką.

Przepisy o planie spłaty i umorzeniu zobowiązań

Ogłoszenie upadłości nie oznacza natychmiastowego umorzenia wszystkich długów. Ustawa przewiduje kilka sposobów zakończenia sprawy i oddłużenia. Decyzja zależy m.in. od sytuacji osobistej upadłego, jego możliwości zarobkowych oraz przyczyn niewypłacalności.

Plan spłaty wierzycieli: podstawowa reguła z art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4 przewiduje okres do 36 miesięcy. Przy umyślnym doprowadzeniu do niewypłacalności lub rażącym niedbalstwie ust. 1a przewiduje okres od 36 do 84 miesięcy. Ustawa zawiera też reguły skrócenia przy odpowiednio wysokiej spłacie zobowiązań oraz zaliczania części czasu postępowania.
Umorzenie bez planu spłaty: art. 491¹⁶ ust. 1 dotyczy sytuacji, w której osobista sytuacja upadłego wskazuje w oczywisty sposób na trwałą niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat.
Warunkowe umorzenie bez planu: art. 491¹⁶ ust. 2a dotyczy niezdolności do spłat, która nie ma charakteru trwałego. Przewiduje pięcioletni okres liczony od prawomocności postanowienia, w którym upadły lub wierzyciel może złożyć wniosek prowadzący do ustalenia planu, jeżeli niezdolność do spłat ustanie.

Brak majątku albo bieżącego zatrudnienia sam w sobie nie przesądza o umorzeniu bez planu. Z kolei art. 491^14a przewiduje odmowę oddłużenia m.in. przy celowym doprowadzeniu do niewypłacalności, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków. Celowości nie należy utożsamiać automatycznie z każdym przypadkiem rażącego niedbalstwa.

W czasie wykonywania planu trzeba przestrzegać obowiązków z art. 491¹⁸, w tym składać do końca kwietnia coroczne sprawozdanie za poprzedni rok. Art. 491¹⁹ reguluje zmianę planu, a art. 491²⁰ jego uchylenie. Po wykonaniu obowiązków sąd wydaje postanowienie przewidziane w art. 491²¹ ust. 1.

Jakie długi nie podlegają umorzeniu w upadłości konsumenckiej?

Katalog wyłączeń zawiera art. 491²¹ ust. 2 Prawa upadłościowego. Obejmuje m.in. zobowiązania alimentacyjne, określone renty odszkodowawcze, grzywny orzeczone przez sąd oraz wskazane w przepisie obowiązki związane z naprawieniem szkody, zadośćuczynieniem, nawiązką i świadczeniem pieniężnym.

Umorzeniu nie podlegają również zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu. Dlatego tak ważne jest kompletne wskazanie wierzycieli. Ocena konkretnego długu wymaga ustalenia jego podstawy prawnej i pełnej treści przepisu; sama potoczna nazwa należności może być niewystarczająca.

Przepisy o układzie konsumenckim

Art. 491²⁵–491³⁸ regulują odrębne postępowanie o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej. Jego zastosowanie wymaga oceny możliwości pokrycia kosztów oraz zawarcia i wykonania układu. Samo złożenie wniosku nie gwarantuje przyjęcia propozycji przez wierzycieli.

Układ zawierany w takim postępowaniu trzeba odróżnić od układu w już prowadzonym postępowaniu upadłościowym, o którym mowa w art. 491²²–491²³.

Najczęstsze pytania o przepisy upadłości konsumenckiej

Czy istnieje osobna ustawa o upadłości konsumenckiej?

Nie. Upadłość konsumencką reguluje ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, przede wszystkim art. 491¹–491²⁴, wraz z odpowiednio stosowanymi przepisami ogólnymi.

Czy można ogłosić upadłość mając tylko jednego wierzyciela?

Tak. Art. 491² ust. 2 dopuszcza prowadzenie postępowania także przy jednym wierzycielu. Nadal trzeba spełniać pozostałe warunki, w szczególności być niewypłacalnym.

Czy po zamknięciu działalności trzeba czekać rok?

Nie ma ogólnego obowiązku odczekania roku przez byłego przedsiębiorcę składającego własny wniosek o upadłość konsumencką. Po rzeczywistym zakończeniu działalności i wykreśleniu z CEIDG można ocenić spełnienie warunków trybu konsumenckiego. Samo zawieszenie działalności nie jest jej zakończeniem. Roczny termin z art. 8 dotyczy uprawnienia wierzyciela do złożenia wniosku.

Czy wniosek musi być złożony wyłącznie przez KRZ?

Nie w każdym przypadku. Art. 491² ust. 3 w związku z art. 216aa pozwala dłużnikowi korzystać z ustawowych sposobów składania pism poza systemem. Papierowy wniosek składa się na właściwym formularzu.

Gdzie pobrać aktualne przepisy o upadłości konsumenckiej?

Z urzędowego serwisu ELI. Korzystaj z tekstu jednolitego i tekstu ujednoliconego dostępnych przy ustawie oraz sprawdzaj późniejsze zmiany. Plik lub poradnik z 2020 r. nie wystarcza do ustalenia aktualnego stanu prawnego.

Czy nowe przepisy zawsze stosuje się do już trwającej sprawy?

Nie. Trzeba sprawdzić przepisy przejściowe danej nowelizacji. O tym, które brzmienie ustawy ma zastosowanie, może decydować m.in. data złożenia wniosku lub wszczęcia postępowania.

Urzędowe źródła i aktualny tekst ustawy

Poniższe odnośniki prowadzą do źródeł urzędowych. Tekst jednolity ogłasza się w Dzienniku Ustaw, natomiast tekst ujednolicony udostępniany przy ustawie pomaga sprawdzić jej brzmienie z naniesionymi zmianami. Przy ustalaniu prawa właściwego dla konkretnej sprawy sprawdź również daty wejścia w życie i przepisy przejściowe.